เสื้อลายขวางไม่ได้ทำให้คนดูอ้วนขึ้นเสมอไปอย่างที่เชื่อกัน งานวิจัยด้านการรับรู้ภาพหลายชิ้นพบว่าลายขวางทำให้ตัวดูผอมกว่าลายตั้งเล็กน้อย แต่ผลนี้เล็ก ขึ้นอยู่กับรูปร่างคนใส่ และแต่ละคนมองไม่เหมือนกัน จึงยังไม่มีข้อสรุปที่ใช้ได้กับทุกคน
เสื้อลายขวางทำให้ดูอ้วนจริงไหม
เสื้อลายขวางทำให้ดูอ้วนไม่ได้เป็นข้อเท็จจริงที่งานวิจัยรองรับ ความเชื่อนี้ขัดกับภาพลวงตาที่เฮอร์มันน์ ฟอน เฮล์มโฮลทซ์ (Hermann von Helmholtz) นักฟิสิกส์ชาวเยอรมัน บันทึกไว้ในปี 1867 ว่าสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่เติมด้วยเส้นนอนจะดูสูงและแคบกว่าสี่เหลี่ยมขนาดเท่ากันที่เติมด้วยเส้นตั้ง
เฮล์มโฮลทซ์เขียนต่อว่าชุดกระโปรงของสตรีที่มีลายขวางทำให้รูปร่างดูสูงขึ้น ซึ่งตรงข้ามกับคำแนะนำแฟชั่นสมัยนี้ที่บอกให้คนอยากดูผอมใส่ลายตั้ง ภาพลวงตานี้จึงถูกเรียกว่า Helmholtz illusion และเป็นจุดตั้งต้นของงานทดลองเรื่องเสื้อผ้าหลายชิ้น
ถ้าอยากลองเอง ให้วาดสี่เหลี่ยมจัตุรัสสองรูปขนาดเท่ากัน รูปหนึ่งลากเส้นนอนถี่ ๆ อีกรูปลากเส้นตั้งถี่ ๆ แล้วเทียบกัน ตามที่เฮล์มโฮลทซ์รายงาน รูปเส้นนอนมักดูสูงและเรียวกว่า
งานวิจัยของ Thompson และ Mikellidou วัดอะไรไว้
งานวิจัยของปีเตอร์ ทอมป์สัน (Peter Thompson) และ คีริอากิ มิเคลลิดู (Kyriaki Mikellidou) จากมหาวิทยาลัยยอร์ก ตีพิมพ์ในวารสาร i-Perception ปี 2011 ทดสอบว่าภาพลวงตาของเฮล์มโฮลทซ์ใช้ได้กับเสื้อผ้าจริงหรือไม่ ผลคือลายขวางไม่ได้ทำให้ดูอ้วนขึ้นในทุกการทดลองของพวกเขา
การทดลองแรกให้ผู้สังเกต 8 คนเทียบสี่เหลี่ยมลายเส้นตั้งกับลายเส้นนอน พบว่าสี่เหลี่ยมลายเส้นตั้งต้องสูงขึ้น 7.1% จึงจะดูสูงเท่าสี่เหลี่ยมจัตุรัสลายเส้นนอน และสี่เหลี่ยมลายเส้นนอนต้องกว้างขึ้น 4.5% จึงจะดูกว้างเท่าสี่เหลี่ยมจัตุรัสลายเส้นตั้ง ตัวเลขนี้เป็นค่าเฉลี่ยจากภาพสี่เหลี่ยมบนหน้าจอ ไม่ใช่ผลจากเสื้อที่คนใส่จริง
การทดลองสุดท้ายใช้ภาพหุ่นครึ่งตัวที่สวมเสื้อยืดลายขวางและลายตั้ง ดูผ่านเครื่องมองภาพสามมิติ (stereoscope) ผู้สังเกต 8 คนต้องการให้หุ่นลายขวางกว้างขึ้น 10.7% จึงจะดูกว้างเท่าหุ่นลายตั้ง สรุปคือหุ่นลายตั้งดูกว้างกว่า ผู้เขียนสรุปว่าไม่พบหลักฐานว่าลายขวางทำให้ดูกว้างขึ้น หรือลายตั้งช่วยให้ดูผอม
ผลนี้มีข้อจำกัดที่ผู้เขียนระบุเอง คือในการทดลองกับทรงกระบอกสามมิติ ผลหายไปเมื่อทรงกระบอกใหญ่ขึ้น และผู้เข้าร่วมมีจำนวนน้อย การทดลองที่ยกมาข้างบนมีผู้สังเกตเพียง 8 คน
ลายขวางใช้ได้ผลกับทุกรูปร่างหรือเปล่า
ลายขวางไม่ได้ให้ผลเท่ากันกับทุกรูปร่าง งานของฮิโรชิ อาชิดะ (Hiroshi Ashida) กับคณะ ตีพิมพ์ใน i-Perception ปี 2013 พบว่าเอฟเฟกต์ทำให้ดูผอมของลายขวางแรงกว่าในร่างผอม และอ่อนลงมากในร่างอ้วน ทีมวิจัยใช้ผู้เข้าร่วม 30 คน ให้ตัดสินว่าภาพผู้หญิงสามมิติที่ใส่เสื้อลายขวางกับลายตั้งนั้นตัวใครดูกว้างกว่ากัน
ผลเฉลี่ยรวมยังเข้าทางเฮล์มโฮลทซ์ แต่ในบล็อกแรกซึ่งผู้เข้าร่วมยังไม่เคยเห็นภาพชุดอื่น ค่าเฉลี่ยของร่างอ้วนกลับเอียงไปทางความเชื่อเดิมว่าลายขวางดูอ้วนกว่า แม้ความต่างจากศูนย์ยังไม่ถึงระดับที่ยืนยันทางสถิติได้ และผู้เข้าร่วมแต่ละคนตอบต่างกันมาก
ทีมของอาชิดะยังยกงานของอิไม (Imai) ปี 1982 ซึ่งใช้ภาพผู้ชายรูปร่างอ้วน มีผู้เข้าร่วม 137 คน ตัดสินว่าภาพลายตั้งแคบกว่าภาพลายขวาง 15.37% ผลของอิไมจึงสนับสนุนความเชื่อเดิม ต่างจากงานของทอมป์สันที่ใช้ภาพหญิงสูงเพรียว ทีมวิจัยจึงเสนอว่ารูปร่างของคนในภาพอาจเป็นตัวแปรสำคัญ
สีเข้มช่วยให้ดูผอมไหม เมื่อรวมกับลายขวาง
เสื้อสีเข้มช่วยให้ดูผอมลงเล็กน้อยได้ในการทดลองภาพ และเมื่อรวมกับลายขวางผลจะเพิ่มขึ้นอีก ตามงานของอันโทนิส คูตซูมพิส (Antonis Koutsoumpis) และคณะ ตีพิมพ์ในวารสาร Perception ปี 2021 ซึ่งพบว่าลายขวางและความสว่างต่ำของชุดแต่ละอย่างมีผลลดขนาดที่รับรู้ได้แบบเล็กถึงปานกลาง และเมื่อรวมกันผลใหญ่ขึ้น
งานเดียวกันยังรายงานว่าผลของความเข้มสีจะแรงขึ้นเมื่อฉากหลังมืดลง สำหรับคนเลือกเสื้อ ข้อนี้บอกได้เพียงว่าสีเข้มกับลายขวางไม่ได้ขัดกัน ไม่ได้บอกว่าต้องเลือกแบบใดแบบหนึ่ง
แล้วทำไมคนยังเชื่อว่าลายขวางทำให้อ้วน
ความเชื่อเรื่องลายขวางทำให้อ้วนมีมานานแล้ว บทความในวารสารวิชาการที่ตามประวัติศาสตร์ในญี่ปุ่นพบคำอธิบายความเชื่อนี้ในคู่มือความงามชื่อ Miyako Fuzoku Kewai Den ที่พิมพ์ในปี 1813 ซึ่งตรงกับช่วงที่ลายตั้งเป็นที่นิยมบนเสื้อผ้าในญี่ปุ่น
ผู้เขียนบทความนั้นระบุว่าความเชื่อนี้ยังแพร่หลายแม้งานวิจัยจะให้ผลไม่ตรงกัน มีทั้งงานที่เข้าทางเฮล์มโฮลทซ์ และงานที่สนับสนุนความเชื่อเดิม เช่นงานของทายะกับมิอุระ (Taya และ Miura) ปี 2007 งานของสวามีกับแฮร์ริส (Swami และ Harris) ปี 2012 และงานของวาแธม (Watham) ปี 2012 ผลที่ขัดกันเองแบบนี้เป็นเหตุให้ยังไม่มีใครฟันธงได้
เลือกเสื้อลายขวางหรือลายตั้งดี ถ้าอยากดูผอม
ถ้าอยากเลือกเสื้อให้ดูผอมลง ลายขวางกับลายตั้งไม่ใช่ตัวตัดสินหลัก ผลต่างที่วัดได้ในห้องทดลองมีขนาดเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์ถึงสิบกว่าเปอร์เซ็นต์ และเปลี่ยนไปตามรูปร่างคนใส่และวิธีมอง
ถ้าสนใจเรื่องทรงเสื้อ ดูต่อได้ที่บทความ เสื้อ Boxy กับ Oversize ต่างกันยังไง ส่วนเรื่องสีเสื้อสำหรับงานสกรีนหรือแบรนด์ ดูต่อได้ที่ เลือกสีเสื้อยืดทำแบรนด์
งานวิจัยที่อ้างมาทั้งหมดใช้ภาพหรือหุ่นบนหน้าจอและผู้เข้าร่วมกลุ่มเล็ก ยังไม่ใช่การทดลองกับเสื้อจริงในชีวิตประจำวัน จึงอ่านเป็นข้อสังเกตเชิงการรับรู้ ไม่ใช่กฎการแต่งตัว
คำถามที่พบบ่อย
ใส่เสื้อลายขวางแล้วดูอ้วนกว่าลายตั้งจริงหรือเปล่า
ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าจริง งานของทอมป์สันกับมิเคลลิดู (2011) พบว่าหุ่นที่ใส่เสื้อลายขวางต้องกว้างขึ้น 10.7% จึงจะดูกว้างเท่าหุ่นลายตั้ง แปลว่าลายตั้งดูกว้างกว่า แต่ผู้เข้าร่วมมีแค่ 8 คน และงานอื่นบางชิ้นที่ใช้ร่างอ้วนพบผลตรงข้าม ผลจึงขึ้นกับรูปร่างคนใส่
ภาพลวงตาเฮล์มโฮลทซ์คืออะไร
ภาพลวงตาเฮล์มโฮลทซ์คือปรากฏการณ์ที่สี่เหลี่ยมจัตุรัสเติมด้วยเส้นนอนดูสูงและแคบกว่าสี่เหลี่ยมขนาดเท่ากันที่เติมด้วยเส้นตั้ง เฮล์มโฮลทซ์บันทึกไว้ในปี 1867 และใช้อธิบายว่าทำไมชุดลายขวางอาจทำให้คนดูสูงขึ้นมากกว่าดูอ้วนขึ้น
คนรูปร่างท้วมควรเลี่ยงลายขวางไหม
ไม่มีข้อสรุปว่าต้องเลี่ยง งานของอาชิดะและคณะ (2013) พบว่าลายขวางทำให้ดูผอมได้แรงกว่าในร่างผอม และอ่อนลงในร่างอ้วน ส่วนผลของบล็อกแรกในร่างอ้วนเอียงไปทางความเชื่อเดิมแต่ยังไม่ถึงระดับยืนยันทางสถิติ ผู้เข้าร่วมแต่ละคนยังตอบต่างกันมากด้วย
เสื้อสีเข้มลายขวางดูผอมกว่าสีอ่อนลายตั้งไหม
งานของคูตซูมพิสและคณะ (2021) พบว่าลายขวางและสีเข้มต่างให้ผลลดขนาดที่มองเห็นแบบเล็กถึงปานกลาง และเมื่อรวมกันผลใหญ่ขึ้น แต่ผลที่ยกมานี้เทียบลายขวางกับลายตั้งและสีเข้มกับสีอ่อนแยกกัน จึงตอบไม่ได้ว่าชุดสีเข้มลายขวางกับชุดสีอ่อนลายตั้ง แบบไหนดูผอมกว่ากัน
แหล่งอ้างอิง
- Thompson, P. และ Mikellidou, K. (2011). Applying the Helmholtz illusion to fashion: horizontal stripes won't make you look fatter. i-Perception, 2(1), 69-76. doi:10.1068/i0405 (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3485773)
- Ashida, H., Kuraguchi, K. และ Miyoshi, K. (2013). Helmholtz illusion makes you look fit only when you are already fit, but not for everyone. i-Perception, 4(5), 347-351. doi:10.1068/i0595rep (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3859551)
- Koutsoumpis, A., Economou, E. และ van der Burg, E. (2021). Helmholtz Versus Haute Couture: How Horizontal Stripes and Dark Clothes Make You Look Thinner. Perception (journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/03010066211038158)
- Descriptions of a common belief in an 1813 Japanese beauty handbook regarding the influence of striped clothing on perceived body shape (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9558892)





