ผ้าท็อปดาย (เมลานจ์) คืออะไร ทำไมเสื้อเทาลายจุดดูไม่เหมือนสีพื้น

ผ้าท็อปดาย หรือผ้าเมลานจ์ คือผ้าที่ผสมเส้นใยต่างสีตั้งแต่ก่อนปั่นเป็นด้าย ไม่ได้ย้อมทั้งผืนหลังถักเสร็จ เสื้อเทาท็อปดายจึงเห็นเป็นจุดอ่อนเข้มปนกัน เพราะมีใยสีเข้มแทรกอยู่กับใยสีขาว ต่างจากเสื้อเทาพื้นที่ทุกเส้นใยติดสีเดียวกันหมด

ผ้าท็อปดาย คืออะไร

ผ้าท็อปดายคือผ้าที่ได้สีจากการผสมเส้นใยต่างสีก่อนปั่นด้าย ภาษาอังกฤษเรียกสีแบบนี้ว่า heather หรือ melange วิกิพีเดียภาษาอังกฤษนิยาม heather ว่าเป็นเอฟเฟกต์สีที่เกิดจากการผสมเส้นใยหรือเส้นด้ายตั้งแต่ 2 สีขึ้นไป เช่น ใยดำผสมใยขาวจะได้ heather grey ซึ่งเป็นหนึ่งในสี heather ที่ขึ้นชื่อที่สุดในเสื้อยืด

ชื่อ "ท็อปดาย" มาจาก top dyeing คำว่า top หมายถึงเส้นใยที่หวีจนเรียงเป็นแถบยาวแต่ยังไม่ได้ปั่น Textile Learner อธิบายว่าการย้อมขั้นนี้ทำเพื่อให้ได้สีนุ่มแบบ heather เช่นเดียวกับการย้อมใยก้อน (stock dyeing) ในไทย ร้านเสื้อยืดเปล่ามักเรียกสีแนวนี้ว่า "เทาท็อปดาย" ส่วนเมลานจ์มาจากคำฝรั่งเศส mélange ที่แปลว่าของผสม

ท็อปดายไม่จำเป็นต้องมีใยสังเคราะห์ Online Clothing Study แบ่งด้ายเมลานจ์เป็น 2 แบบ แบบแรกผสมใยต่างชนิด เช่น โพลีเอสเตอร์กับฝ้ายสัดส่วน 50:50 หรือ 70:30 แบบที่สองใช้ใยชนิดเดียวแต่ต่างสี เช่น เทาเมลานจ์คอตตอน 100% ที่ผสมฝ้ายย้อมสีกับฝ้ายสีธรรมชาติ ส่วนผสมฝ้ายกับโพลีเอสเตอร์ทำให้เนื้อผ้าต่างกันอย่างไร อ่านได้ที่ ผ้า Cotton กับ TC ต่างกันยังไง

ย้อมเส้นใยก่อนปั่น กับย้อมทั้งผืน

ผ้าย้อมสีได้ 3 ช่วง คือตอนเป็นเส้นใย ตอนเป็นเส้นด้าย และตอนเป็นผืนผ้าหรือตัวเสื้อ เอกสารการสอนของ Australian Wool Education Trust ระบุว่าการย้อมผืนผ้า (piece dyeing) ได้แค่สีพื้น ส่วน Woolmark ระบุว่าลุคเมลานจ์โดยปกติต้องสร้างตั้งแต่ขั้นเส้นใยหรือเส้นด้าย

เสื้อเทาพื้นทั่วไปเริ่มจากถักผ้าขาวขึ้นมาก่อน แล้วนำทั้งผืนลงอ่างย้อมจนทุกเส้นใยกินสีเทาเท่ากัน ผ้าท็อปดายกลับลำดับ ย้อมใยบางส่วนเป็นสีเข้มก่อน คลุกกับใยขาวตามสัดส่วนที่กำหนด แล้วจึงปั่นเป็นด้ายและถักเป็นผ้า ด้ายทุกเส้นจึงมีใยหลายสีปนอยู่ในตัว

ข้อดีของการย้อมก่อนปั่นคือคุมสีให้เท่ากันทั้งล็อตใหญ่ที่ผสมรวมในรอบเดียวได้ง่ายขึ้น เอกสารชุดเดียวกันอธิบายว่าการย้อมแถบใยช่วยให้นำหลายหม้อย้อมมารวมเป็นล็อตเดียว และขั้นรีดเรียงใย (gilling) หลังย้อมจะเกลี่ยความไม่สม่ำเสมอของสีออก ข้อเสียคือต้องเลือกสีตั้งแต่ต้นทาง Woolmark ระบุว่าการย้อมขนแกะตอนเป็นเส้นใยต้องตัดสินใจเรื่องสีล่วงหน้าหลายเดือน

ลุคคล้ายกันยังทำได้อีกทาง คือ cross dyeing ที่ย้อมผ้าซึ่งมีใยต่างชนิดด้วยสีที่ติดใยแต่ละชนิดไม่เท่ากัน Woolmark ก็มีเทคนิค Spectrum Merino ที่ย้อมใยขนแกะบางส่วนด้วยสารย้อมไร้สีที่ปิดจุดรับสีไว้ก่อน พอนำไปย้อมทีหลังจึงได้สองเฉดในผ้าผืนเดียว

ทำไมเสื้อเทาท็อปดายดูไม่เหมือนสีเทาพื้น

เสื้อเทาท็อปดายดูมีมิติกว่าเสื้อเทาพื้น เพราะตาเรายังแยกใยสีเข้มกับใยสีขาวออกเป็นจุดเล็กๆ ได้ มองใกล้จะเห็นเป็นเกล็ดหรือขีดสั้นตามแนวด้าย ถอยออกมาไกลหน่อยจุดเหล่านั้นจึงค่อยรวมเป็นสีเทานุ่มๆ

ความเข้มของเทาท็อปดายขึ้นกับสัดส่วนใยย้อมในส่วนผสม งานวิจัยของ Ray, Ghosh และ Banerjee ใน Fibres & Textiles in Eastern Europe (2561) เรียกสัดส่วนนี้ว่า shade depth และทดลองทำด้ายฝ้ายเมลานจ์จากใยย้อมดำผสมใยที่ยังไม่ย้อม ที่ shade depth 10%, 40% และ 70% ใยย้อมยิ่งมาก เทาก็ยิ่งเข้มไปทางชาร์โคล

ท็อปดายไม่ใช่มัดย้อม

คำว่า "ดาย" ที่เหมือนกันทำให้หลายคนเข้าใจว่าท็อปดายคือผ้ามัดย้อม (tie-dye) แต่สองอย่างนี้ทำกันคนละขั้น มัดย้อมคือการมัดหรือพับผืนผ้าที่เสร็จแล้วก่อนลงย้อม ส่วนที่ถูกมัดไม่โดนสี ลายจึงเป็นวงหรือแฉกใหญ่ ส่วนท็อปดายผสมสีตั้งแต่ระดับเส้นใย ลายจึงละเอียดและกระจายทั่วทั้งตัว

ท็อปดายพรางรอยเล็กได้ แต่ไม่พรางเหงื่อ

ผ้าท็อปดายช่วยให้ขุยผ้า ฝุ่น หรือจุดเปื้อนเล็กๆ ดูไม่ชัด แต่ไม่ได้กันเปื้อน หลักคล้ายกับที่ Sweat Explained อธิบายว่าลวดลายบนผ้าทำให้ตาจับรูปร่างของรอยได้ยาก ผิวที่มีจุดอ่อนเข้มอยู่แล้วจึงกลืนรอยเล็กได้ดีกว่าผ้าสีพื้นโทนอ่อน

คราบเหงื่อเป็นข้อยกเว้น Sweat Explained อธิบายว่าผ้าเปียกดูเข้มขึ้นเพราะน้ำเข้าไปแทนช่องอากาศระหว่างเส้นใย แสงจึงสะท้อนกลับน้อยลง และระบุว่าเทากลางกับ heather โทนอ่อนเห็นรอยเปียกชัดที่สุด ส่วนดำและกรมท่าแทบไม่เปลี่ยน คนที่เหงื่อออกง่ายจึงอาจไม่อยากเลือกเทาท็อปดายโทนอ่อนเป็นตัวแรก

ส่วนคราบที่เปื้อนไปแล้ว ให้ดูส่วนผสมบนป้ายเสื้อว่าเป็นฝ้ายล้วนหรือผสมโพลีเอสเตอร์ แล้วซักแบบเดียวกับผ้าชนิดนั้นที่เป็นสีพื้น

ทำไมสั่งเสื้อท็อปดายต่างล็อตแล้วสีไม่เท่ากัน

ผ้าท็อปดายที่ผลิตแยกกันคนละล็อตสีต่างกันได้ เพราะสีสุดท้ายขึ้นกับหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งสีของใยในแต่ละหม้อย้อม สัดส่วนใยย้อมต่อใยขาว และความทั่วถึงของการผสม ตัวใดขยับนิดเดียว เทาก็อาจอ่อนหรือเข้มขึ้นจนเห็นได้เมื่อวางเสื้อสองล็อตเทียบกัน

ขั้นที่นำใยมาผสมก็มีผล บทความของ Ray และคณะ (2561) ระบุว่าการผสมใยย้อมกับใยดิบตั้งแต่ขั้นตีใย (blow room) ให้สีสม่ำเสมอกว่า เพราะใยได้คลุกกันตั้งแต่ต้น งานของ Behera และคณะใน Indian Journal of Fibre & Textile Research (มิ.ย. 2540) ก็สรุปว่าการผสมที่ blow room ดีกว่าในแง่ความสม่ำเสมอของสี แต่ Ray และคณะพบว่าด้ายที่ผสมในขั้นรีดแถบใย (draw frame) เรียบและแข็งแรงกว่า และคุณภาพด้ายลดลงเมื่อ shade depth สูงขึ้น โรงปั่นจึงต้องชั่งระหว่างสีที่นิ่งกับด้ายที่เรียบ

ถ้าจะสั่งเสื้อทีมสีเทาท็อปดายและอยากให้ทุกตัวสีเดียวกัน ควรสั่งให้ครบในรอบเดียว ถ้าต้องสั่งเพิ่มทีหลัง ให้ขอดูผ้าล็อตใหม่เทียบกับเสื้อเดิมก่อน เรื่องเบอร์ด้ายและความหนาที่ควรเช็กไปพร้อมกัน ดูได้ที่ ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง เสื้อยืดกี่แกรมดี และถ้ายังเลือกรุ่นไม่ได้ มีการเทียบเสื้อยืดเปล่า 8 รุ่นไว้ให้ดู

คำถามที่พบบ่อย

ผ้าท็อปดายกับผ้าเมลานจ์ เป็นผ้าชนิดเดียวกันไหม

ในวงการเสื้อยืดใช้เรียกแทนกันได้ แต่ความหมายเดิมไม่ตรงกันเป๊ะ ท็อปดายมาจาก top dyeing คือย้อมแถบใยขนแกะก่อนปั่น ร้านเสื้อใช้เรียกผ้าฝ้ายด้วย แม้ฝ้ายมักย้อมตอนเป็นใยก้อน เมลานจ์มาจากคำฝรั่งเศสที่แปลว่าของผสม ส่วน heather กว้างกว่า หมายถึงลายจุดจากการผสมใยหรือด้ายต่างสีด้วยวิธีใดก็ได้

heather grey คือสีอะไร ต่างจากเสื้อสีเทาธรรมดายังไง

heather grey คือสีเทาที่ได้จากการผสมใยสีเข้มกับใยสีขาวก่อนปั่นด้าย มองใกล้จะเห็นจุดอ่อนเข้มปนกัน ส่วนเสื้อเทาธรรมดาย้อมทั้งผืนจนทุกเส้นใยเป็นสีเดียว ผิวจึงเรียบ วิกิพีเดียระบุว่า heather grey เป็นหนึ่งในสี heather ที่ขึ้นชื่อที่สุดในเสื้อยืด ร้านเสื้อในไทยมักเรียกว่าเทาท็อปดาย

เสื้อเทาท็อปดายเป็นคอตตอน 100% ได้ไหม

ได้ ถ้าใยทุกส่วนเป็นฝ้าย Online Clothing Study ยกตัวอย่างเทาเมลานจ์คอตตอน 100% ที่ผสมฝ้ายย้อมสีกับฝ้ายสีธรรมชาติ แต่ด้ายเมลานจ์ก็ทำจากใยผสมได้ เช่น โพลีเอสเตอร์กับฝ้าย 50:50 หรือ 70:30 จึงควรดูส่วนผสมบนป้ายหรือถามร้านก่อนซื้อ โดยเฉพาะถ้าต้องการผ้าฝ้ายล้วน

เสื้อทีมสีเทาท็อปดาย ควรสั่งยังไงให้สีเท่ากันทุกตัว

ควรสั่งให้ครบจำนวนในรอบเดียว เพราะผ้าท็อปดายต่างล็อตอาจเทาอ่อนเข้มไม่เท่ากัน สีขึ้นกับสัดส่วนใยย้อม สีของใยในแต่ละหม้อย้อม และการผสมในโรงปั่น ถ้าจำเป็นต้องสั่งเพิ่มทีหลัง ให้ขอตัวอย่างผ้าล็อตใหม่มาเทียบกับเสื้อเดิมก่อน จะได้รู้ว่าสีต่างกันจนเห็นได้หรือไม่

แหล่งอ้างอิง

• Wikipedia. Heather (fabric). https://en.wikipedia.org/wiki/Heather_(fabric)
• Online Clothing Study (10 มิ.ย. 2566). Mélange Yarn and Fabric. https://onlineclothingstudy.com/melange-yarn-and-fabric/
• The Woolmark Company. Spectrum Merino. https://www.woolmark.com/industry/product-development/processing-innovations/spectrum-merino/
• Pailthorpe, M. T. และ Wood, E. J. Wool Dyeing Principles and Techniques (WOOL482/582 Topic 14). Australian Wool Education Trust. https://www.woolwise.com/wp-content/uploads/2017/07/WOOL-482-582-12-T-14.pdf
• Textile Learner. Dyeing Methods. https://textilelearner.net/dyeing-methods/
• Ray, S., Ghosh, A. และ Banerjee, D. (2561). Effect of Blending Methodologies on Cotton Mélange Yarn Quality. Fibres & Textiles in Eastern Europe. https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.2529 (บทคัดย่อและไฟล์ PDF: https://www.europub.co.uk/articles/362887)
• Behera, B. K. และคณะ (มิ.ย. 2540). Effect of different blending methods and blending stages on properties of Milange yarn. Indian Journal of Fibre & Textile Research 22(2). https://nopr.niscpr.res.in/handle/123456789/31991
• Sweat Explained. Why Do Some Fabrics Show Sweat Marks More Than Others? https://sweatexplained.com/answers/why-fabrics-show-sweat-marks