อุณหภูมิรีดผ้าขึ้นกับเส้นใยที่ทนความร้อนได้ต่ำที่สุดในเสื้อตัวนั้น คู่มือป้ายดูแลผ้าของรัฐบาลแคนาดาให้ฝ้ายและลินินรีดได้ไม่เกิน 200 องศาเซลเซียส โพลีเอสเตอร์ เรยอน ไหม และขนสัตว์ไม่เกิน 150 องศา ส่วนไนลอน อะคริลิก และสแปนเด็กซ์ไม่เกิน 110 องศา เสื้อสกรีนรีดได้ แต่ควรกลับด้านในและรองผ้าบางไว้ ไม่ให้หน้าเตารีดแตะลายโดยตรง
รีดผ้าแต่ละชนิดต้องใช้ความร้อนเท่าไหร่
ผ้าแต่ละชนิดรับความร้อนได้ไม่เท่ากันเพราะเส้นใยต่างกัน ฝ้ายกับลินินเป็นเส้นใยพืชที่ไม่หลอม จึงรับความร้อนได้สูงสุด ส่วนโพลีเอสเตอร์และไนลอนเป็นพลาสติก ร้อนถึงจุดหนึ่งจะอ่อนตัวและเยิ้ม
คู่มือสัญลักษณ์ดูแลเสื้อผ้าของสำนักงานกิจการผู้บริโภค รัฐบาลแคนาดา แบ่งเพดานความร้อนของหน้าเตารีดไว้ 3 ระดับ
- ไม่เกิน 200 องศาเซลเซียส สำหรับฝ้ายและลินิน
- ไม่เกิน 150 องศาเซลเซียส สำหรับโพลีเอสเตอร์ เรยอน ไหม ไตรอะซิเตท และขนสัตว์
- ไม่เกิน 110 องศาเซลเซียส สำหรับอะซิเตท อะคริลิก โมดาคริลิก ไนลอน โพลีโพรพิลีน และสแปนเด็กซ์
ตัวเลขชุดนี้เผื่อระยะจากจุดที่เส้นใยเริ่มเสียหายไว้ เอกสารเปรียบเทียบเส้นใยของ MiniFIBERS ผู้ผลิตเส้นใยในสหรัฐฯ ระบุว่าโพลีเอสเตอร์เริ่มเหนียวติดที่ 227-241 องศา และหลอมที่ 250-288 องศา ไนลอน 6,6 เหนียวติดราว 230 องศา ส่วนโพลีโพรพิลีนหลอมที่ 163-168 องศา ซึ่งต่ำกว่าระดับฝ้ายของเตารีดเสียอีก
ฝ้ายเองก็ไม่ได้ทนได้ไม่จำกัด ตารางคุณสมบัติเส้นใยที่ Textile School รวบรวมจากข้อมูลของ Cotton Incorporated ระบุว่าฝ้ายไม่หลอม แต่จะเริ่มสลายตัวช้าๆ เมื่อร้อนเกิน 149 องศา และสลายเร็วเมื่อเกิน 246 องศา การวางเตาร้อนจัดค้างบนเสื้อฝ้ายนานๆ จึงทิ้งรอยเหลืองไหม้ได้
จุดบนสัญลักษณ์เตารีด กับตัวเลขสองชุดที่เจอบ่อย
สัญลักษณ์เตารีดบนป้ายเสื้อใช้จำนวนจุดบอกเพดานความร้อน 1 จุดคือร้อนน้อย 2 จุดคือปานกลาง 3 จุดคือร้อนสูง แต่ตัวเลของศาที่เห็นตามเว็บไซต์มีสองชุด คือ 110/150/200 กับ 120/160/210 องศา ทั้งสองชุดมีที่มาจริง
ชุด 110/150/200 องศา คือค่าของ ISO 3758 ฉบับก่อน 2023 ซึ่งคู่มือของแคนาดาและหน้า Laundry symbol ใน Wikipedia ยังใช้ ส่วน GINETEX องค์กรยุโรปที่ถือเครื่องหมายการค้าของสัญลักษณ์ชุดนี้ อธิบายสัญลักษณ์ตาม ISO 3758:2023 ไว้ว่า 1 จุดให้หน้าเตาร้อนได้ไม่เกิน 120 องศา 2 จุดไม่เกิน 160 องศา และ 3 จุดไม่เกิน 210 องศา ญี่ปุ่นก็ปรับมาตรฐาน JIS L 0001:2024 ให้ตรงกับ ISO 3758:2023 โดยเอกสารสรุปของ GINETEX ระบุว่าเปลี่ยนจากค่าเดิม 110/150/200 องศา
ในการรีดจริง ความต่าง 10 องศาแทบไม่มีผล ถ้าไม่แน่ใจให้ยึดตัวเลขที่ต่ำกว่าไว้ก่อน เพราะ Wikipedia สรุปหลักของป้ายดูแลผ้าไว้ว่าการดูแลที่อ่อนกว่าป้ายกำหนดทำได้เสมอ
ISO 3758 ฉบับ 2023 ยังเพิ่มสัญลักษณ์ "รีดอุณหภูมิต่ำโดยไม่ใช้ไอน้ำ" เข้ามาด้วย สัญลักษณ์อื่นบนป้ายอ่านต่อได้ที่ สัญลักษณ์ป้ายเสื้อผ้า อ่านให้เป็นก่อนซักเสื้อพัง
ทำไมผ้าโพลีเอสเตอร์ขึ้นเงาหรือละลายเมื่อรีด
ผ้าโพลีเอสเตอร์ขึ้นเงาเพราะความร้อนและแรงกดจากหน้าเตารีดทำให้ผิวเส้นใยแบนเรียบลง ผิวที่เรียบสะท้อนแสงไปทางเดียวเหมือนกระจก ผ้าจึงมันวาวเป็นปื้น โดยเฉพาะผ้าสีเข้ม
งานวิจัยปี 1965 ในวารสาร Sen'i Gakkaishi ของสมาคมวิทยาศาสตร์เส้นใยญี่ปุ่น ทดลองรีดผ้าหลายชนิดที่ 130 องศา แล้วส่องด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน พบว่าผิวของโพลีเอสเตอร์ อะซิเตท และโพลีโพรพิลีนแบนเรียบลง และผ้าเหล่านี้เกิดเงาสะท้อนแบบกระจกหลังรีด ส่วนขนสัตว์และอะคริลิกผิวกลับหยาบขึ้น จึงขึ้นเงาน้อยกว่า ฝ้ายผิวเปลี่ยนน้อยที่สุด
อาการขึ้นเงามักเริ่มตรงตะเข็บและขอบกระเป๋าที่ผ้าซ้อนหนา ถ้าร้อนจนเส้นใยเริ่มหลอม เงาจะติดถาวร ร้อนกว่านั้นผ้าจะหดหรือละลายติดหน้าเตา
ทางกันที่ได้ผลคือลดความร้อนให้ตรงกับป้าย กลับด้านในก่อนรีด และรองผ้าฝ้ายบางๆ คั่นระหว่างเตากับเสื้อ ซึ่ง GINETEX แนะนำไว้สำหรับผ้าที่ขึ้นเงาง่ายหรือกลัวรอยกด นอกจากนี้ควรวางเตากดแล้วยกขึ้น แทนการลากไปมาบนผ้า
รีดทับลายสกรีนได้ไหม
ลายสกรีนทุกเทคนิคไม่ควรโดนหน้าเตารีดตรงๆ เพราะลายส่วนใหญ่ติดเสื้อด้วยความร้อนตั้งแต่ตอนผลิต ความร้อนจากเตารีดจึงทำให้ลายอ่อนตัวซ้ำได้ ส่วนจะทนได้แค่ไหนขึ้นกับชนิดหมึกและกาวตามสูตรของผู้ผลิตแต่ละราย
ตัวอย่างจากข้อมูลสินค้าของผู้จำหน่ายช่วยให้เห็นภาพ หมึกพลาสติซอล (หมึกยาง) สูตรอบต่ำของ Union Ink ตามหน้าสินค้าของ Beckmar สุกได้ที่ 132-160 องศา ขึ้นกับเตาอบและเนื้อผ้า ส่วนผง TPU ที่ใช้เป็นกาวของงาน DTF ตามหน้าสินค้าของ Digiprint USA หลอมที่ 110-130 องศา และรีดลงเสื้อที่ 150-160 องศา นาน 8-10 วินาที ทั้งสองช่วงซ้อนทับกับเพดานของเตารีดระดับ 2-3 จุด หน้าเตาที่วางทับลายจึงร้อนพอให้หมึกหรือกาวเยิ้มติดเตา ลายด่าง หรือขอบลายเผยอได้
เสื้อสกรีนจึงรีดได้ ถ้าไม่ให้หน้าเตาแตะลาย
- กลับเสื้อเอาด้านในออก แล้วรีดที่เนื้อผ้าด้านหลังลาย
- ตั้งไฟตามป้ายของเนื้อผ้า ถ้าเป็นผ้าผสมโพลีเอสเตอร์ให้ใช้ระดับต่ำ
- ถ้าต้องรีดด้านหน้า ให้วางผ้าฝ้ายบางคั่นทับลายทุกครั้ง
- วางเตากดแล้วยกขึ้น ไม่วางค้างนานหรือลากวนบนจุดเดียว
ข้อควรระวังของลาย DTF อ่านเพิ่มได้ที่ DTF ลอกไหม ทนแค่ไหน พร้อมวิธีดูแลให้ลายอยู่นาน และการซักเสื้อสกรีนแต่ละเทคนิคอยู่ใน วิธีซักเสื้อสกรีน ไม่ให้ลายลอก แตก ซีด
ผ้าผสม และเสื้อที่ป้ายหายไปแล้ว
ผ้าผสมให้ตั้งความร้อนตามเส้นใยที่ทนความร้อนต่ำที่สุดในเนื้อผ้า เพราะเป็นทางที่ปลอดภัยที่สุด Panasonic ก็แนะนำให้ใช้ระดับของเส้นใยที่รับอุณหภูมิได้ต่ำกว่าเป็นทางเลือกหนึ่ง
เสื้อ TC (ฝ้ายผสมโพลีเอสเตอร์) จึงควรรีดที่ระดับโพลีเอสเตอร์ ส่วนเสื้อฝ้ายผสมสแปนเด็กซ์แม้เพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์ก็ควรใช้ระดับ 1 จุด เพราะสแปนเด็กซ์อยู่ในกลุ่ม 110 องศาตามคู่มือแคนาดา
GINETEX ย้ำว่าให้เลือกความร้อนจากป้ายดูแลผ้า ไม่ใช่เดาจากชนิดเส้นใยเอง ป้ายจึงมักกำหนดจากส่วนที่บอบบางที่สุดของเสื้อ ซึ่งรวมถึงลาย ซับใน และวัสดุตกแต่ง เสื้อฝ้าย 100% ที่มีลายสกรีนจึงอาจติดป้ายแค่ 1-2 จุดได้
ถ้าป้ายถูกตัดทิ้งไปแล้ว ให้เริ่มที่ไฟต่ำสุด ทดลองรีดที่ด้านในชายเสื้อหรือตะเข็บก่อน แล้วค่อยเพิ่มทีละระดับจนรอยยับออก
คำถามที่พบบ่อย
เตารีดที่บ้านไม่มีตัวเลของศา จะรู้ได้ยังไงว่าตั้งไฟตรงกับผ้า
เตารีดบ้านส่วนใหญ่มีจุดหรือชื่อผ้ากำกับบนปุ่มหมุนแทนตัวเลข ให้หมุนจำนวนจุดให้ตรงกับจุดบนป้ายเสื้อ ถ้าปุ่มเขียนเป็นชื่อผ้า ระดับไนลอนตรงกับ 1 จุด ไหมและขนสัตว์ตรงกับ 2 จุด ฝ้ายและลินินตรงกับ 3 จุด หลังลดไฟควรรอสักครู่ เพราะหน้าเตายังร้อนค้างอยู่
ผ้าขึ้นเงาเพราะรีดไปแล้ว แก้ให้กลับมาด้านได้ไหม
ขึ้นกับว่าผ้าเสียหายลึกแค่ไหน ถ้าเป็นขนสัตว์หรือผ้าที่ขนผิวแค่ถูกกดแบน การใช้ไอน้ำอ่อนๆ ผ่านผ้ารองแล้วแปรงผิวเบาๆ อาจช่วยให้ขนผิวฟูขึ้น แต่ถ้าเป็นโพลีเอสเตอร์ที่ผิวเส้นใยหลอมแบนไปแล้ว เงานั้นจะติดถาวร จึงควรกลับด้านในและรองผ้าฝ้ายบางทุกครั้งที่รีดผ้าสีเข้ม
เสื้อกีฬาโพลีเอสเตอร์ 100% รีดได้ไหม ต้องใช้ไฟระดับไหน
เสื้อกีฬาโพลีเอสเตอร์ 100% ส่วนใหญ่รีดได้ที่ไฟระดับ 2 จุด ซึ่งคู่มือแคนาดากำหนดไว้ไม่เกิน 150 องศาเซลเซียส แต่ควรดูป้ายก่อน เพราะเสื้อกีฬาที่มีส่วนผสมสแปนเด็กซ์หรือมีเบอร์และโลโก้รีดติดมา อาจกำหนดไว้แค่ 1 จุด ผ้าโพลีเอสเตอร์ยับยากอยู่แล้ว ตากบนไม้แขวนหลังซักก็มักเรียบพอโดยไม่ต้องรีด
รีดเสื้อสกรีนด้วยเครื่องรีดไอน้ำแบบแขวนแทนเตารีดได้ไหม
เครื่องรีดไอน้ำแบบแขวนไม่ได้กดหน้าเตาร้อนลงบนลายโดยตรง จึงเสี่ยงต่อลายสกรีนน้อยกว่าเตารีดแบบกด แต่ไอน้ำก็ยังร้อน ควรพ่นห่างจากลายเล็กน้อยและไม่จ่อค้างที่จุดเดียว ถ้าป้ายเสื้อมีสัญลักษณ์ห้ามใช้ไอน้ำ หรือเป็นผ้าระดับ 1 จุดที่ป้ายเตือนเรื่องไอน้ำ ให้งดใช้
แหล่งอ้างอิง
- Office of Consumer Affairs, Innovation, Science and Economic Development Canada. Guide to Apparel and Textile Care Symbols. https://ised-isde.canada.ca/site/office-consumer-affairs/en/product-safety-recalls-and-labelling/guide-apparel-and-textile-care-symbols
- GINETEX. Care Symbols (Existing care symbols under ISO 3758:2023). https://www.ginetex.net/article/care-symbols
- GINETEX. Japan JIS L 0001:2024 (สรุปการปรับตาม ISO 3758:2023). https://www.ginetex.net/userfiles/files/JAPAN%20JIS%20L%200001%202024_VF.pdf
- ISO 3758:2023 Textiles — Care labelling code using symbols (ตัวอย่างเอกสาร). https://cdn.standards.iteh.ai/samples/74401/d74a3840888f4d9d9f05897919652200/ISO-3758-2023.pdf
- Wikipedia. Laundry symbol. https://en.wikipedia.org/wiki/Laundry_symbol
- Kishi N., Takesue M. (1965). The change in the surface structure and the gloss of fiber by ironing. Sen'i Gakkaishi 21(12): 613-620. https://doi.org/10.2115/fiber.21.613
- MiniFIBERS. Comparison of Fiber Properties. https://www.minifibers.com/files/TD/PI-TDS_Comparison-of-Fiber-Properties.pdf
- Textile School. Types of Textile Fibres: List and Properties of 34 Fibres. https://www.textileschool.com/2782/comprehensive-list-of-textile-fibers/
- Beckmar Ink. Union Ink Low-Cure Plastisol Inks. https://www.beckmar.com/shop/p/union-ink-low-cure-plastisol-inks
- Digiprint USA. DTF TPU Medium Hot Melt Adhesive Powder. https://digiprint-usa.com/products/dtf-tpu-adhesive-medium-2-2-lbs
- Panasonic. Fabric Ironing chart and recommendations. https://help.na.panasonic.com/answers/fabric-ironing-chart-and-recommendations/





