เสื้อยืดเป็นขุย เกิดจากอะไร ผ้าแบบไหนเป็นขุยยาก

ขุยบนเสื้อยืดคือเส้นใยที่หลุดออกมาจากเนื้อด้าย แล้วถูกเสียดสีจนม้วนพันกันเป็นเม็ดกลมเล็กๆ ติดอยู่ที่ผิวผ้า ผ้าทุกชนิดเป็นขุยได้ แต่จะเป็นมากหรือน้อย และขุยจะติดอยู่นานแค่ไหน ขึ้นอยู่กับตัวผ้าที่เลือกตั้งแต่แรกค่อนข้างมาก เช่น ความยาวของเส้นใย การสางใยแบบคอมเบด ความแน่นของเกลียวด้าย และสัดส่วนโพลีเอสเตอร์

เสื้อยืดเป็นขุย เกิดจากอะไร

เสื้อยืดเป็นขุยจากกระบวนการ 3 ขั้นที่เกิดต่อเนื่องกัน งานทบทวนเรื่องกลไกการเกิดขุยในวารสาร Journal of Design and Textiles (2024) อธิบายไว้ดังนี้

1. เกิดขน (fuzz) แรงเสียดสีจากการใส่และการซักดึงปลายเส้นใยที่หลวมออกมาเป็นขนบางๆ บนผิวผ้า
2. พันเป็นเม็ด (pill) ขนที่โผล่ออกมาถูกถูไปมาจนพันกันเป็นก้อนกลม โดยยังมีเส้นใย "สมอ" (anchor fibre) ยึดก้อนนั้นไว้กับเนื้อผ้า
3. หลุดออก ถ้าเสียดสีต่อไปเรื่อยๆ เส้นใยสมอจะล้าจนขาด เม็ดขุยก็หลุดไปเอง

ผ้าจะดูเป็นขุยมากหรือน้อยจึงขึ้นอยู่กับว่าขุยเกิดใหม่เร็วกว่าที่หลุดไปหรือเปล่า ถ้าเกิดเร็วกว่าหลุด ผิวผ้าก็จะเต็มไปด้วยเม็ดขุย ถ้าหลุดทันกับที่เกิด ผ้าก็ดูเรียบ งานชิ้นเดียวกันยังระบุว่าขุยมักขึ้นตรงจุดที่เสียดสีบ่อย เช่น แถวกระเป๋า คอเสื้อ และแขนเสื้อ เสื้อยืดที่ใช้งานจริงก็มักเริ่มเป็นขุยตรงใต้แขน ข้างลำตัวที่แขนถูไปมา และตรงที่สายกระเป๋าพาดบ่อย

เสื้อยืดเป็นขุยง่ายกว่าเสื้อเชิ้ตด้วย Wikipedia สรุปไว้ว่าผ้าถัก (knit) เป็นขุยง่ายกว่าผ้าทอ (woven) เพราะจุดที่ด้ายขัดกันอยู่ห่างกว่า เส้นใยจึงเคลื่อนออกมาที่ผิวได้ง่าย และผ้าที่ถักแน่นเป็นขุยน้อยกว่าผ้าที่ถักหลวม ผ้ายืดที่ใช้ทำเสื้อยืดก็คือผ้าถักชนิดหนึ่ง

ตัวผ้าที่เลือกตอนสั่งผลิตมีผลแค่ไหน

การดูแลเสื้อมีผลต่อขุยก็จริง แต่หลายอย่างถูกกำหนดไว้ตั้งแต่ขั้นปั่นด้าย ถ้ารู้ปัจจัยเหล่านี้ก่อนเลือกผ้า ก็ช่วยลดปัญหาได้ตั้งแต่ต้นทาง

ความยาวเส้นใย: ใยสั้นคือต้นเหตุหลัก

เส้นใยสั้นเป็นขุยง่ายกว่าเส้นใยยาว เพราะใยสั้นมีปลายโผล่อยู่เยอะและหลุดออกจากเนื้อด้ายได้ง่ายกว่า Wikipedia ระบุว่าเส้นใยที่ยาวกว่าเป็นขุยน้อยกว่าเพราะมีปลายใยน้อยกว่า งานทบทวนปี 2024 ก็ระบุตรงกันว่าใยสั้นเคลื่อนออกมาที่ผิวด้ายได้ง่าย และด้ายที่มีใยสั้นปนกับใยยาวยิ่งเป็นขุยมาก

ใยฝ้ายเป็นใยสั้นอยู่แล้วโดยธรรมชาติ เอกสารเทคนิคของ Cotton Incorporated จัดด้ายฝ้ายเป็น "ด้ายใยสั้น" (short staple) และระบุว่าด้ายประเภทนี้มีขนตามธรรมชาติ ในโรงปั่น ใยที่สั้นกว่า 0.5 นิ้ว (12.7 มม.) ถือเป็นสิ่งเจือปนที่ต้องคัดออก

คอมเบดช่วยได้จริง แต่ไม่ได้ทำให้ไม่เป็นขุยเลย

ผ้าคอตตอนคอมเบด (combed) คือผ้าที่ทำจากด้ายซึ่งผ่านขั้นหวีสางใยเพิ่มอีกรอบ Cotton Incorporated อธิบายว่าการหวี (combing) คัดใยสั้น ปมใย และเศษสิ่งสกปรกออก แล้วจัดใยให้เรียงขนานกัน ผลที่ได้คือด้ายสม่ำเสมอกว่า นุ่มกว่า แข็งแรงกว่า และ ฟุ้งเป็นขุยฝุ่น (lint) น้อยกว่า ด้ายที่ไม่ได้หวี เมื่อใยสั้นซึ่งเป็นต้นเหตุหลักถูกคัดออกไปมาก ผ้าคอมเบดจึงเป็นขุยยากกว่าผ้าฝ้ายเกรดที่ไม่ได้หวี

แต่อย่าเข้าใจว่าคอมเบดแล้วจะไม่เป็นขุยเลย ผ้าคอมเบดก็ยังเป็นใยฝ้ายที่ปลายโผล่ออกมาได้ และยังถูกเสียดสีทุกวันเหมือนเดิม Wikipedia ระบุชัดว่าผ้าทุกชนิดเป็นขุยได้ไม่มากก็น้อย ใครอยากรู้ว่าคอมเบดต่างจากเซมิคอมเบดตรงไหน อ่านต่อได้ที่ ผ้าคอมเบด กับ เซมิคอมเบด ต่างกันยังไง

เกลียวด้ายและวิธีปั่น

ด้ายที่บิดเกลียวแน่นเป็นขุยยากกว่า เพราะเกลียวล็อกเส้นใยไว้ไม่ให้เลื่อนออกมาที่ผิว Wikipedia ระบุว่าการปั่นด้ายให้มีจำนวนเกลียวต่อนิ้วสูงเป็นหนึ่งในวิธีที่อุตสาหกรรมใช้ลดขุย แต่ก็ต้องแลกกับบางอย่าง Cotton Incorporated ระบุว่าด้ายเกลียวสูงแข็งแรงและทนการขัดถูกว่าก็จริง แต่แข็งกว่าและยืดหยุ่นน้อยกว่า ด้ายที่ใช้ถักผ้ายืดจึงมักตั้งใจบิดเกลียวน้อยกว่าเพื่อให้ผ้านุ่ม เสื้อยืดเนื้อนุ่มฟูมากๆ จึงมักต้องแลกกับการเป็นขุยง่ายขึ้นบ้าง

วิธีปั่นด้ายก็มีผล Cotton Incorporated ระบุว่าการปั่นแบบ compact ช่วยลดขนของด้ายแบบ ring spun และด้าย vortex มีขนน้อย ส่วนงานทบทวนปี 2024 ระบุว่าด้ายปั่นแบบ open-end เป็นขุยมากกว่าด้าย ring spun เพราะโครงสร้างด้ายไม่สม่ำเสมอ ถ้าเลือกเองไม่ได้ อย่างน้อยให้จำไว้ว่าด้ายที่ผิวเรียบและขนน้อยมักเป็นขุยน้อยกว่า

ทำไมผ้า TC ถึงเป็นขุยติดทนกว่าคอตตอนล้วน

ผ้า TC (ผ้าผสมโพลีเอสเตอร์กับคอตตอน) ไม่ได้เป็นขุยเพราะคุณภาพต่ำ ปัญหาอยู่ที่ใยโพลีเอสเตอร์แข็งแรงเกินไปจนเม็ดขุยไม่ยอมหลุด งานทบทวนปี 2024 อธิบายว่าเม็ดขุยบนผ้าโพลีคอตตอนคือใยที่พันกันและถูกยึดไว้กับด้ายด้วยเส้นใยสมอ "ซึ่งโดยมากเป็นใยโพลีเอสเตอร์ที่หลุดออกมาจากด้าย" การที่ขุยจะหลุดหรือไม่ขึ้นกับว่าเส้นใยสมอทนการงอพับซ้ำได้นานแค่ไหน ยิ่งทนนาน ขุยก็ยิ่งติดอยู่บนผ้านาน

Wikipedia อธิบายไว้ในทำนองเดียวกันว่าใยสังเคราะห์เป็นปัญหาเพราะความแข็งแรงของมันทำให้ขุยไม่หลุดออก และผ้าผสมเป็นขุยเมื่อใยที่แข็งแรงกว่ายึดขุยของใยที่อ่อนกว่าไว้ เทียบกับผ้าฝ้ายล้วน ใยฝ้ายที่ยึดขุยไว้จะล้าและขาดง่ายกว่า ขุยจึงค่อยๆ หลุดไปกับการซัก

ผลคือผ้า TC ใส่ไปนานๆ อาจเห็นเม็ดขุยค้างอยู่ชัดกว่า ส่วนคอตตอนล้วนอาจเกิดขนฟูแต่ขุยหลุดไปเรื่อยๆ ข้อนี้ไม่ได้แปลว่า TC แย่กว่าในทุกด้าน TC มีข้อดีเรื่องยับยากและแห้งไว ต้องเลือกตามการใช้งาน ดูการเทียบสองผ้านี้แบบครบๆ ได้ที่ ผ้า Cotton กับ TC ต่างกันยังไง

โรงงานผ้าวัดความเป็นขุยกันยังไง

อุตสาหกรรมสิ่งทอวัดความต้านทานการเป็นขุยด้วยการทดสอบมาตรฐาน ไม่ได้ดูด้วยตาเปล่า มาตรฐานที่ใช้แพร่หลายคือ ASTM D3512 (Random Tumble Pilling Tester) ใช้ได้ทั้งผ้าทอและผ้าถักสำหรับเสื้อผ้า วิธีทดสอบคือนำชิ้นผ้าไปกลิ้งกระแทกในห้องทดสอบที่บุด้วยจุกก๊อก แล้วเทียบผลกับภาพมาตรฐาน ให้คะแนนตั้งแต่ 5 = ไม่มีขุย ไปจนถึง 1 = เป็นขุยรุนแรงมาก

ASTM เองระบุว่าการเป็นขุย "เป็นคุณสมบัติที่ซับซ้อนมาก" เพราะขึ้นกับชนิดใย โครงสร้างด้าย และการตกแต่งผ้า ผลที่ได้จากต่างห้องแล็บยังคลาดเคลื่อนกันได้มาก จึงไม่แนะนำให้ใช้ตัดสินรับหรือไม่รับสินค้าเพียงอย่างเดียว เวลามีใครบอกว่าผ้าของตัวเอง "ไม่เป็นขุย" คำถามที่ควรถามต่อคือ ทดสอบด้วยมาตรฐานไหน ได้เกรดเท่าไร และทดสอบนานเท่าไร

นอกจากเลือกเส้นใยแล้ว โรงงานผ้ายังลดขุยได้ด้วยการตกแต่งผ้า Wikipedia และงานทบทวนปี 2024 ยกตัวอย่างไว้ เช่น การเผาขน (singeing) เพื่อกำจัดใยหลวมที่ผิว และการใช้เอนไซม์เซลลูเลสกับผ้าฝ้าย (bio-polishing) เพื่อย่อยขนที่โผล่ออกมา

วิธีแก้เสื้อเป็นขุย และวิธีชะลอไม่ให้ขึ้นเร็ว

เสื้อที่เป็นขุยไปแล้วแก้ได้ด้วยการตัดเม็ดขุยออก Wikipedia ระบุว่าขุยกำจัดได้ด้วยการโกนผิวผ้า ในทางปฏิบัติคือใช้เครื่องกำจัดขุยไฟฟ้าหรือใบมีดโกนแบบใช้กับผ้า ไล่เบาๆ บนผ้าที่วางราบและตึง ไม่ควรเอามือดึงขุยออก เพราะเม็ดขุยยังมีใยสมอยึดอยู่ในเนื้อด้าย การดึงแรงๆ อาจดึงใยออกมาเพิ่ม

ส่วนการชะลอไม่ให้ขุยขึ้นเร็ว ให้ลดแรงเสียดสีที่เป็นต้นเหตุ

• กลับด้านเสื้อก่อนซัก เป็นวิธีที่ Wikipedia ยกไว้ว่าช่วยป้องกันหรือชะลอการเป็นขุย
• แยกซักจากของผิวหยาบ เช่น ยีนส์ เสื้อที่มีซิปหรือตีนตุ๊กแก เพื่อลดการขัดถูในถังซัก
• ใช้โปรแกรมซักถนอมผ้าและไม่ใส่ผ้าแน่นเกินไป จะได้เสียดสีกันน้อยลง
• ระวังจุดที่ถูกเสียดสีประจำ เช่น สายกระเป๋าเป้ที่พาดไหล่ หรือแขนที่ถูข้างลำตัว จุดเหล่านี้มักเป็นขุยก่อนจุดอื่น

สรุปการเลือกผ้าเสื้อยืดให้เป็นขุยยาก

ถ้าจะสั่งทำเสื้อที่อยากให้ผิวผ้าดูเรียบไปนานๆ ให้ดูปัจจัยพวกนี้

• ผ้าคอตตอนคอมเบด มักเป็นขุยน้อยกว่าผ้าฝ้ายที่ไม่ได้หวี เพราะใยสั้นถูกคัดออกไปมาก
• เนื้อผ้าถักแน่น เป็นขุยน้อยกว่าเนื้อผ้าหลวม (ความหนาของผ้าวัดเป็นแกรม ส่วนความแน่นดูได้จากเนื้อผ้า เรื่องเบอร์ด้ายกับแกรมอ่านเพิ่มได้ที่ คู่มือเบอร์ด้ายและ GSM)
• ด้ายผิวเรียบ ขนน้อย เช่น ด้ายปั่นแบบ compact มักเป็นขุยน้อยกว่าด้ายขนเยอะ
• ผ้าผสมโพลีเอสเตอร์ (TC) อาจเกิดขุยที่ติดทนกว่า ถ้าเรื่องขุยสำคัญที่สุด ให้ถามผลทดสอบการเป็นขุยประกอบ

คำถามที่พบบ่อย

ผ้าคอมเบดเป็นขุยไหม ถ้าซื้อเสื้อคอตตอนคอมเบดแล้วยังเป็นขุยแปลว่าได้ของปลอมหรือเปล่า

ผ้าคอมเบดเป็นขุยได้ แต่มักเป็นน้อยกว่าผ้าฝ้ายที่ไม่ได้หวี เพราะขั้นหวีคัดใยสั้นออกไปมาก ตามที่ Cotton Incorporated อธิบาย ถ้าใส่ไปแล้วมีขุยบ้างตรงจุดเสียดสีอย่างใต้แขนหรือข้างลำตัว ถือว่าปกติ ไม่ได้แปลว่าเป็นของปลอม เพราะผ้าทุกชนิดเป็นขุยได้ไม่มากก็น้อย

ทำไมเสื้อผ้า TC ถึงเป็นขุยแล้วไม่หลุดสักที ทั้งที่เสื้อคอตตอนล้วนขุยหายไปเอง

ใยโพลีเอสเตอร์ในผ้า TC แข็งแรงกว่าใยฝ้ายมาก เมื่อขุยพันกันเป็นเม็ด ใยโพลีเอสเตอร์จะทำหน้าที่เป็นสมอยึดเม็ดขุยไว้กับเนื้อผ้าและไม่ยอมขาด ส่วนใยฝ้ายล้าและขาดง่ายกว่า ขุยบนคอตตอนล้วนจึงหลุดไปกับการซัก วิธีแก้คือใช้เครื่องกำจัดขุยตัดออก

เสื้อยืดเป็นขุยแล้วใช้เครื่องกำจัดขุยบ่อยๆ ผ้าจะบางลงไหม

เครื่องกำจัดขุยตัดเส้นใยที่โผล่ขึ้นมาบนผิวผ้า ถ้าใช้บ่อยหรือกดแรง ผ้าก็บางลงได้ เพราะเส้นใยถูกตัดออกไปทุกครั้ง ควรใช้เฉพาะตอนขุยขึ้นชัด วางผ้าให้ราบและตึง แล้วไล่เบาๆ ไม่ต้องกดลงไปในเนื้อผ้า

จะรู้ได้ยังไงว่าผ้าล็อตไหนเป็นขุยยาก ก่อนตัดสินใจสั่งผลิตเสื้อจำนวนมาก

วิธีที่อ้างอิงได้คือขอผลทดสอบการเป็นขุยตามมาตรฐาน เช่น ASTM D3512 ซึ่งให้เกรด 5 (ไม่มีขุย) ถึง 1 (ขุยรุนแรงมาก) ถ้าไม่มีผลทดสอบ ให้ดูปัจจัยพื้นฐานแทน คือเป็นคอตตอนคอมเบดหรือไม่ เนื้อถักแน่นไหม และมีโพลีเอสเตอร์ผสมกี่เปอร์เซ็นต์

ผ้าเป็นขุยเกิดจากการซักด้วยเครื่องซักผ้าอย่างเดียวหรือเปล่า

ไม่ใช่อย่างเดียว ขุยเกิดจากแรงเสียดสีทุกรูปแบบ ทั้งตอนใส่ (แขนถูลำตัว สายกระเป๋าพาดไหล่) และตอนซักที่ผ้าขัดถูกันในถัง การกลับด้านเสื้อก่อนซัก แยกจากผ้าเนื้อหยาบ และใช้โปรแกรมถนอมผ้าช่วยชะลอได้ แต่ขุยจากการใช้งานจริงก็ยังเกิดอยู่

แหล่งอ้างอิง

• Pill (textile) — Wikipedia
• ASTM D3512/D3512M-16 Standard Test Method for Pilling Resistance — ASTM International
• Cotton Spun Yarns for Knit and Woven Fabrics (ISP 1006) — Cotton Incorporated
• Hussain & Khan (2024), Anti-Pilling Properties of Polyester-Cotton Blend using Plasma and Chemical Finish — Journal of Design and Textiles