เชียงใหม่, ประเทศไทย
#เสื้อยืด

ทำไมเสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์ ความลับของสารเพิ่มความขาว

24 ตุลาคม 2569
ทำไมเสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์ ความลับของสารเพิ่มความขาว

เสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์เพราะบนผ้ามีสารทำให้ขาวชนิดเรืองแสง ซึ่งดูดแสง UV ช่วงราว 340-370 นาโนเมตร แล้วปล่อยเป็นแสงสีฟ้าราว 420-470 นาโนเมตร สารนี้มาจากโรงงานผ้าและผงซักฟอก และแทบไม่ทำงานใต้หลอด LED ชิปสีน้ำเงิน

เสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์เพราะบนผ้ามีสารทำให้ขาวชนิดเรืองแสง (optical brightener) ซึ่งดูดแสงอัลตราไวโอเลตช่วงราว 340-370 นาโนเมตร แล้วปล่อยกลับออกมาเป็นแสงสีฟ้าช่วงราว 420-470 นาโนเมตร ไฟแบล็คไลท์ให้แสง UV มากแต่ให้แสงที่ตามองเห็นน้อย แสงสีฟ้าจากเสื้อจึงเด่นจนดูเหมือนผ้าเปล่งแสงเอง

ทำไมเสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์

เสื้อขาวเรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์เพราะบนเส้นใยมีสารทำให้ขาวชนิดเรืองแสงเกาะอยู่ ไม่ใช่เพราะเนื้อฝ้ายเรืองแสงเอง สารนี้รับแสง UV จากหลอดแล้วคายออกมาเป็นแสงสีฟ้าที่ตามองเห็น เสื้อขาวในคอนเสิร์ตหรือปาร์ตี้ UV จึงสว่างจัดกว่าของรอบตัว

ไฟแบล็คไลท์คือหลอดที่ปล่อยแสงอัลตราไวโอเลตชนิด UVA เป็นหลัก หลอดแบบดั้งเดิมใช้กระจกกรองที่ให้ UVA ช่วงราว 320-400 นาโนเมตรผ่าน โดยมีจุดสูงสุดใกล้ 365 นาโนเมตร และกันแสงที่ตามองเห็นไว้เป็นส่วนใหญ่ (ตามบทความทบทวนเรื่องหลอด Wood's lamp ในวารสาร Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology) ห้องจึงมืดเกือบสนิท เหลือแสงม่วงจางๆ ไฟแบล็คไลท์ที่ขายทั่วไปบางรุ่นมีจุดสูงสุดที่ 375, 385 หรือ 395 นาโนเมตร ยิ่งความยาวคลื่นสูง ก็ยิ่งมีแสงที่ตามองเห็นปนออกมามาก ของที่เรืองแสงจึงดูไม่ตัดกับความมืดเท่า

ตาคนมองไม่เห็น UVA แต่สารบางชนิดรับพลังงานจากแสงนี้แล้วคายออกมาเป็นแสงที่มีความยาวคลื่นยาวขึ้น ปรากฏการณ์นี้เรียกว่าการเรืองแสงแบบฟลูออเรสเซนซ์ ผลคือของที่มองไม่เห็นในความมืดกลับสว่างขึ้นมา รายการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยของไทยพีบีเอส ตอน "เรืองแสงได้ด้วยไฟมหัศจรรย์" (ออกอากาศ 24 ธ.ค. 2565) ก็ใช้ไฟแบล็คไลท์ส่อง "เมืองหิมะสีขาว" จนเรืองแสงให้เด็กๆ ดู

ที่มาของสารทำให้ขาวชนิดเรืองแสงบนเสื้อ

สารทำให้ขาวชนิดเรืองแสงบนเสื้อมาได้สองทาง ทางแรกมาจากโรงงานทอและฟอกผ้า ทางที่สองมาจากผงซักฟอกที่เราใช้ซักทุกสัปดาห์ สองทางนี้มักทับกันอยู่บนเสื้อตัวเดียว

ฝ้ายดิบไม่ได้ขาวตั้งแต่ต้น ฝ้ายที่ยังไม่ฟอกมีสีออกเทาหรือเหลือง จากโปรตีนและสารสีตามธรรมชาติที่ติดมากับเส้นใย การฟอกช่วยให้สว่างขึ้นแต่ยังเหลือความเหลืองนิดๆ ผ้าฝ้ายและผ้าผสมฝ้ายกับโพลีเอสเตอร์จึงมักถูกเติมสารเพิ่มความขาวตั้งแต่ตอนผลิต (งานวิจัยของมหาวิทยาลัยมินโฮ โปรตุเกส ว่าด้วยผลของสารเพิ่มความขาวต่อผ้าขาวและผ้าสี)

ส่วนสารเรืองแสงในผงซักฟอกคือสารที่ละลายน้ำได้และชอบเกาะเส้นใยเซลลูโลสอย่างฝ้าย งานวิจัยใน Spectrochimica Acta Part A (ม.ค. 2016) ระบุว่าสารกลุ่มนี้ราว 80% เป็นอนุพันธ์ของสติลบีน ตามเอกสารประเมินความเสี่ยงของโครงการ HERA ในยุโรป สาร FWA-1 (กลุ่มสติลบีน) ใส่ในผงซักฟอกบ้านราว 0.05-0.15% ส่วน FWA-5 หรือ Tinopal CBS-X (กลุ่มไดสไตริลไบฟีนิล) ใส่ราว 0.02-0.10% ซักแต่ละครั้ง สารเหล่านี้ก็เกาะผ้าเพิ่มอีกนิด

ก่อนมีสารเรืองแสง คนทำให้ผ้าดูขาวด้วยการแต้มสีน้ำเงินหรือม่วงจางๆ ลงไป (bluing) สีนี้กลบโทนเหลืองได้แต่ทำให้ผ้าทึบลงเล็กน้อย เพราะมันดูดแสงบางส่วนออกไป สารเรืองแสงต่างตรงที่เพิ่มแสงสีฟ้าเข้าไปแทนการหักออก ผ้าจึงดูทั้งขาวขึ้นและสว่างขึ้น

สารเรืองแสงทำให้เสื้อดูขาวขึ้น แต่ผ้าไม่ได้ขาวขึ้นจริง

สารเรืองแสงไม่ได้ลบคราบหรือเปลี่ยนสีเนื้อผ้าแบบสารฟอกขาว สิ่งที่สารเรืองแสงทำคือเติมแสงสีฟ้าลงไปชดเชยโทนเหลืองที่ผ้าสะท้อนออกมา ตาคนเห็นสองสีนี้รวมกันเป็นขาวที่สดกว่าเดิม

แปลว่าผ้าที่เหลืองจริงยังเหลืองอยู่ข้างใต้ ถ้าเป็นคราบเหลืองที่เกิดจากเหงื่อกับสารระงับกลิ่นกาย ต้องจัดการที่ตัวคราบ อ่านวิธีได้ที่ คราบเหลืองรักแร้เสื้อขาว เกิดจากอะไร ซักออกได้ไหม

ใส่มากก็ไม่ได้ขาวขึ้นเรื่อยๆ งานทดลองกับผ้าฝ้ายถักในวารสาร Hemijska industrija (2011) พบว่าผ้าที่ฟอกด้วยไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์แบบสองบาธมีค่าความขาวสูงสุดเมื่อใช้สารเพิ่มความขาว Periblanc BA 0.5% แต่พอเพิ่มเป็น 1.0% ค่าความขาวกลับลดลง ส่วนผ้าที่ฟอกแบบบาธเดียว ค่าความขาวสูงสุดตั้งแต่ 0.1% แล้วลดลงเมื่อใส่มากขึ้น ผู้วิจัยอธิบายว่าเกิดการดับการเรืองแสงเมื่อสารหนาแน่นเกินจุดที่เหมาะสม

ทำไมเสื้อขาวดูหมองลงใต้หลอด LED

เสื้อขาวดูหมองใต้หลอด LED ทั่วไป เพราะหลอด LED แบบที่ใช้ชิปสีน้ำเงินกระตุ้นสารฟอสเฟอร์ในหลอดให้เปล่งแสงขาว แทบไม่ปล่อยแสงม่วงหรือ UV ออกมาเลย สารเรืองแสงบนผ้าจึงไม่ทำงาน ผ้าเหลือแค่สีจริงของตัวเอง

งานวิจัยของ Kevin Houser จาก Penn State ร่วมกับนักวิจัยบริษัท Soraa ตีพิมพ์ในวารสาร LEUKOS (2014) ให้ผู้ร่วมทดลอง 39 คนเรียงการ์ดสีขาว 6 ใบที่ปรับเทียบความขาวไว้ต่างระดับกัน ใต้แหล่งแสง 5 แบบ ผลคือใต้หลอดฮาโลเจนแบบมีฟิลเตอร์ และใต้ LED ชิปม่วงที่ปล่อยแสงม่วง 7% และ 11% ผู้ร่วมทดลองเรียงได้ถูก ใต้ LED ชิปม่วงที่มีแสงม่วงแค่ 3% มีการ์ดสลับกันสองใบ ส่วนใต้ LED ชิปน้ำเงิน ลำดับที่ได้ออกมาแบบสุ่ม (ข่าวมหาวิทยาลัย Penn State 18 เม.ย. 2014 ซึ่งระบุด้วยว่าบริษัท Soraa ผู้ผลิต LED ชิปม่วงเป็นผู้ให้ทุนวิจัย) สำนักข่าว Quartz นำผลนี้ไปรายงานในปีเดียวกัน

แดดกลางวัน หลอดฟลูออเรสเซนต์ และหลอดไส้ล้วนมีแสงม่วงและ UV อยู่บ้าง เสื้อตัวเดียวกันจึงดูขาวจัดตอนตากแดด แต่ดูธรรมดาลงในห้องที่เปิด LED

เสื้อขาวบางตัวทำไมไม่เรืองแสง

เสื้อขาวที่ไม่เรืองแสงใต้ไฟแบล็คไลท์คือเสื้อที่บนผ้าแทบไม่มีสารเรืองแสงเหลืออยู่ อาจไม่เคยถูกเติมตั้งแต่โรงงาน หรือเคยมีแต่สลายไปแล้ว

สาเหตุที่พบได้มีหลายแบบ

  • ผ้าไม่ได้เติมสารเพิ่มความขาวตอนผลิต และซักด้วยผงซักฟอกที่ไม่มีสารเรืองแสง สีขาวที่เห็นเป็นสีของเส้นใยที่ผ่านการฟอกอย่างเดียว
  • สารกลุ่มสติลบีนทนแสงได้ไม่ดี โดนแสง UV นานๆ ก็ซีดลง เสื้อที่ตากแดดจัดบ่อยจึงเรืองแสงน้อยลงได้ ถ้าไม่ได้ซักเติมสารใหม่
  • สารฟอกขาวแรงๆ น้ำยาซักแห้ง และสารเคมีขจัดคราบบางชนิดทำลายสารเรืองแสงบนผ้าได้ จุดที่สารหลุดไปจะเป็นด่างมืดเมื่อส่องแบล็คไลท์ ก่อนใช้สารฟอกขาวควรดูสัญลักษณ์บนป้ายเสื้อก่อน (สัญลักษณ์ป้ายเสื้อผ้า อ่านให้เป็นก่อนซักเสื้อพัง)

ส่วนเสื้อสีนีออนที่เรืองแสงจัดใต้แบล็คไลท์ เรืองแสงจากหมึกหรือสีย้อมเรืองแสงที่ทำมาโดยเฉพาะ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับสารเพิ่มความขาวบนเสื้อขาว

คำถามที่พบบ่อย

เสื้อขาวเรืองแสงใต้แบล็คไลท์ แปลว่าเสื้อสะอาดหรือสกปรก

ไม่ได้บอกทั้งสองอย่าง การเรืองแสงบอกแค่ว่าบนผ้ามีสารทำให้ขาวชนิดเรืองแสงอยู่ ซึ่งมาจากโรงงานหรือจากผงซักฟอก เสื้อที่มีคราบก็ยังเรืองแสงได้ถ้าคราบนั้นไม่ได้ทำลายสาร ในทางกลับกัน จุดมืดบนเสื้อขาวใต้แบล็คไลท์มักเป็นจุดที่สารเรืองแสงหลุดหรือถูกสารเคมีทำลายไป ไม่จำเป็นต้องเป็นคราบสกปรก

อยากให้เสื้อขาวเรืองแสงชัดในปาร์ตี้ UV ต้องทำยังไง

ใช้เสื้อขาวที่ซักด้วยผงซักฟอกซึ่งมีสารเรืองแสง แล้วเอาไฟแบล็คไลท์หรือไฟฉาย UV ส่องทดสอบก่อนวันงาน ถ้าเสื้อเรืองแสงน้อย ให้ซักซ้ำด้วยผงซักฟอกที่มีสารเรืองแสง และเลี่ยงสารฟอกขาวแรงๆ ในช่วงนั้น ถ้ามีลายสกรีน ส่วนที่เป็นหมึกจะเรืองแสงหรือไม่ขึ้นกับชนิดหมึก ไม่ใช่ตัวผ้า

ซักเสื้อขาวด้วยผงซักฟอกที่มีสารเรืองแสงทุกครั้ง เสื้อจะขาวขึ้นเรื่อยๆ ไหม

ไม่ขาวขึ้นไปเรื่อยๆ การทดลองกับผ้าฝ้ายถักในวารสาร Hemijska industrija (2011) พบว่าค่าความขาวขึ้นไปถึงจุดสูงสุดแล้วลดลงเมื่อใส่สารเพิ่มความขาวมากเกิน (ในชุดหนึ่งสูงสุดที่ 0.5% แล้วลดลงที่ 1.0%) เพราะการเรืองแสงถูกดับเมื่อสารแน่นเกินไป อีกเรื่องคือสารเรืองแสงแค่กลบโทนเหลืองด้วยแสงสีฟ้า ไม่ได้เอาคราบเหลืองออก

ทำไมเสื้อขาวในห้องที่เปิดไฟ LED ดูไม่ขาวเท่าตอนอยู่กลางแดด

เพราะหลอด LED ที่ใช้ชิปสีน้ำเงินแทบไม่มีแสงม่วงและ UV ที่สารเรืองแสงต้องใช้ งานวิจัยของ Penn State ในวารสาร LEUKOS (2014) พบว่าใต้หลอดแบบนี้ ผู้ร่วมทดลอง 39 คนเรียงการ์ดสีขาวที่ความขาวต่างระดับกันไม่ถูก ลำดับออกมาแบบสุ่ม ขณะที่แดดมี UV ให้สารทำงาน เสื้อจึงดูขาวกว่าเมื่ออยู่กลางแจ้ง

แหล่งอ้างอิง

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพมาโครเปรียบเทียบหมึกยางที่นูนเป็นชั้นเงาอยู่บนผิวผ้า กับหมึกจมที่ซึมลงไปในเนื้อผ้าจนสัมผัสเรียบ บนเสื้อคอตตอนตัวเดียวกัน

หมึกสกรีนเสื้อ หมึกยาง vs หมึกจม ต่างกันยังไง

จะสั่งสกรีนเสื้อแบบซิลค์สกรีนทั้งที หลายคนสงสัยว่า หมึกสกรีนเสื้อ มีกี่แบบ และแต่ละแบบให้ผลต่างกันยังไง เพราะเลือกหมึกผิดประเภท ลายที่ได้อาจแข็งกระด้าง ระบายอากาศไม่ดี หรือสีจมหายไปกับเนื้อผ้าจนไม่เด่นอย่างที่ตั้งใจ คำตอบคือหมึกซิลค์สกรีนที่ใช้กันมากมี 2 กลุ่มหลัก — หมึกยางที่ลอยนูนอยู่บนผิวผ้า กับ หมึกจมที่ซึมเข้าเนื้อผ้าให้สัมผัสเนียนนุ่ม บทความนี้อธิบายความต่างของทั้งสองแบบ ข้อดี-ข้อจำกัด และแนะนำว่างานแบบไหนควรเลือกหมึกชนิดใด พร้อมราคาและขั้นต่ำงานซิลค์สกรีนจริงจากโรงงาน Anajak

ภาพมาโครเสื้อยืดคอตตอนสองตัวพับซ้อนกันให้ขอบผ้าชนกัน ตัวหนึ่งเนื้อหนาแน่น อีกตัวบางเนียน เห็นความต่างของความหนาผ้าชัดเจน

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? เสื้อยืดกี่แกรมดี

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? ต่างกันที่ เบอร์เส้นด้าย (yarn count) ที่ใช้ถักเสื้อเป็นหลัก — เลข 20s หมายถึงเส้นด้ายเบอร์ 20 ที่เส้นหนากว่า ทำให้ได้ผ้าหนาแน่นอยู่ทรง ส่วน 32s คือเส้นด้ายเบอร์ 32 ที่เล็กและละเอียดกว่า เนื้อผ้าจึงบางเบาและเนียนกว่า จุดต่างนี้ส่งผลตั้งแต่ความหนา น้ำหนัก ทรงเสื้อ ไปจนถึงราคาและงานที่เหมาะ หลายคนสั่งเสื้อแล้วได้เนื้อหนาเกินจนใส่ร้อน หรือบางเกินจนดูไม่มีราคา เพราะดูแค่ว่า 'กี่แกรม' โดยไม่เข้าใจว่าเบอร์เส้นด้ายกับแกรมสัมพันธ์กันอย่างไร บทความนี้อธิบายความต่างของผ้า 20s กับ 32s (รวมถึง 30s ที่อยู่ตรงกลาง) และสรุปว่าเสื้อยืดกี่แกรมเหมาะกับงานแบบไหน พร้อมสเปกจริง ราคาเริ่มต้น และความหนาแต่ละรุ่นจากโรงงาน Anajak เพื่อให้เลือกผ้าได้ตรงงานตั้งแต่ครั้งแรก

ภาพในโรงงาน มือกำลังลอกแผ่นฟิล์มลายดอกไม้สีสดออกจากเสื้อที่พับไว้ ข้างๆ มีกรอบตะแกรงและยางปาดหมึกวางอยู่

DTF กับ ซิลค์สกรีน เลือกแบบไหนดี? เทียบครบทุกมุม

จะสกรีนเสื้อทั้งที ควรเลือก DTF กับ ซิลค์สกรีน แบบไหนดี? ทั้งสองเทคนิคนิยมกันมากในไทย แต่ให้ผลลัพธ์ ราคา และความคุ้มที่ต่างกันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อจำนวนที่สั่งและจำนวนสีของลายไม่เท่ากัน เลือกผิดอาจจ่ายแพงเกินจำเป็น หรือได้งานไม่ตรงกับที่ต้องการ บทความนี้เทียบ DTF (Direct to Film) กับ ซิลค์สกรีน (บล็อกสกรีน) ให้ครบทุกมุม ทั้งวิธีพิมพ์ ความคมชัด ความทน เนื้อผ้าที่รองรับ และราคาจริงจากโรงงาน Anajak พร้อมสรุปให้ชัดว่างานแบบไหนควรใช้เทคนิคใด เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกตั้งแต่ก่อนสั่ง

ความคิดเห็น

ระบบความคิดเห็นจะเปิดใช้งานเร็วๆ นี้

ทักไลน์ได้ตลอดเวลา

พร้อมเริ่มผลิต
กับเราแล้วหรือยัง?

ติดต่อเราวันนี้เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคาที่เหมาะกับคุณที่สุด

ปรึกษาฟรีใบเสนอราคาใน 24 ชม.ไม่มีขั้นต่ำ