เชียงใหม่, ประเทศไทย
#แฟชั่น

ประวัติลายพราง จากสีกากีในสนามรบ สู่เสื้อสตรีทแฟชั่น

17 พฤศจิกายน 2569
ประวัติลายพราง จากสีกากีในสนามรบ สู่เสื้อสตรีทแฟชั่น

ลายพรางเริ่มจากสีกากีของทหารอังกฤษในอินเดียปี 1848 ผ่านลายที่ศิลปินคิดในสงครามโลกครั้งที่ 1 ก่อนกลายเป็นเสื้อแฟชั่นหลังสงครามเวียดนาม และถูก BAPE ทำเป็นลายประจำแบรนด์ตั้งแต่ปี 1996

ลายพรางเริ่มจากเรื่องสีก่อนจะเป็นลาย ปี 1848 กองสอดแนมของอังกฤษในอินเดียเลือกเครื่องแบบสีหม่นเพื่อให้กลมกลืนกับผืนดินที่เต็มไปด้วยฝุ่น ต่อมาศิลปินในสงครามโลกครั้งที่ 1 ช่วยพัฒนาลายพรางที่ตั้งใจให้ตัวเองกลืนหรือหลอกสายตาศัตรู ช่วงสงครามเวียดนามผู้คนก็หยิบมาใส่เป็นเสื้อผ้าธรรมดา จนแบรนด์สตรีทแวร์อย่าง BAPE ทำให้มันกลายเป็นลายประจำแบรนด์

คำว่า khaki มาจากไหน และใครเริ่มใช้สีพรางก่อน

Khaki ในภาษาอูรดูและเปอร์เซียแปลว่าสีฝุ่น และเป็นสีที่กองทัพอังกฤษใช้พรางตัวอย่างจริงจังตั้งแต่ยุคแรก ๆ ตามบทความของ National Geographic เซอร์แฮร์รี ลัมสเดน ผู้ตั้งกองสอดแนม Corps of Guides ในอินเดีย กับวิลเลียม ฮอดสัน รองของเขา เลือกเครื่องแบบสีหม่นเมื่อปี 1848 เพราะฮอดสันบอกว่าจะทำให้ทหารเหล่านี้ "มองไม่เห็นในดินแดนแห่งฝุ่น"

หนังสือบันทึกชีวิตฮอดสันที่พี่น้องของเขาเขียนใช้คำว่า drab ซึ่งหมายถึงสีหม่นกลาง ๆ สำหรับทหาร 900 นาย แหล่งต่าง ๆ เล่าวิธีย้อมไม่ตรงกัน บ้างว่าใช้โคลนในพื้นที่ บ้างว่าใช้ชาและเครื่องแกง จึงเขียนได้แค่ว่าเป็นการย้อมผ้าฝ้ายขาวด้วยวัสดุหาง่ายในท้องถิ่น ปี 1897 กากีกลายเป็นเครื่องแบบทางการของทหารอังกฤษที่ประจำต่างแดน และกองทัพอื่นทยอยทำตาม

ก่อนหน้านั้นกองทัพทั่วโลกยังใส่สีฉูดฉาด อังกฤษเองมีเสื้อแดง HistoryExtra อธิบายว่าสมัยที่ทหารเดินเรียงแถวยิงปืนคาบศิลา สีสดช่วยให้แยกฝ่ายและสร้างความฮึกเหิม พอปืนไรเฟิลแม่นขึ้นและสงครามเปลี่ยนไป การไม่ถูกเห็นจึงเริ่มสำคัญกว่าการดูสง่า

ลายพรางคนแรกเกิดจากศิลปินจริงไหม

จริงบางส่วน แนวคิดที่ต่อมากลายเป็นลายพรางมาจากศิลปินที่ศึกษาสัตว์และแสงเงา อับบอตต์ เธเยอร์ จิตรกรชาวอเมริกัน ตีพิมพ์บทความเรื่องสีป้องกันตัวของสัตว์ในปี 1896 อธิบายว่าสัตว์ใช้โทนสีไล่ระดับกลบเงาของตัวเอง และใช้ปื้นสีเป็นหย่อมเพื่อทำลายเส้นขอบของลำตัว สองแนวคิดนี้ (countershading กับ disruptive coloration) คือสิ่งที่ HistoryExtra ระบุว่าเธเยอร์ทำให้แพร่หลาย

ถึงสงครามโลกครั้งที่ 1 กองทัพฝรั่งเศสตั้งหน่วยพรางตัวโดยเฉพาะเป็นหน่วยแรกในปี 1915 พิพิธภัณฑ์สงครามจักรวรรดิอังกฤษ (IWM) เล่าว่าคำ camouflage มาจากกริยาภาษาฝรั่งเศสที่แปลว่าแต่งหน้าสำหรับการแสดง คนทำงานหน่วยนี้หลายคนเป็นศิลปินและถูกเรียกว่า camoufleur ส่วนในภาษาอังกฤษ Tate ระบุว่าคำนี้ปรากฏครั้งแรกในหนังสือพิมพ์ London Daily News วันที่ 25 พฤษภาคม 1917

เรือรบลายซิกแซก dazzle ซ่อนตัวจริงหรือเปล่า

Dazzle camouflage ไม่ได้ทำให้เรือหายไป แต่ทำให้เรือดูผิดรูปจนเรือดำน้ำยิงยาก นอร์แมน วิลกินสัน จิตรกรเรือและนายทหารเรืออังกฤษ คิดวิธีนี้ในเดือนเมษายน 1917 เขาอธิบายกับกองทัพเรือว่าเรือใหญ่ไม่มีทางกลืนกับฟ้าและทะเลที่เปลี่ยนสีตลอดเวลา จึงใช้เส้นและแถบสีตัดกันให้ผู้บังคับเรือดำน้ำเดาขนาด ทิศทาง ความเร็ว และระยะผิด

ผลจริงยังเถียงกัน IWM ระบุว่าความสูญเสียของเรือสินค้าลดลงหลังเริ่มใช้ dazzle แต่ส่วนใหญ่เป็นเพราะระบบเรือเดินเป็นขบวน แม้อย่างนั้นลายนี้ช่วยให้ขวัญกำลังใจดีขึ้น และถึงกลางเดือนมิถุนายน 1918 มีเรือรบและเรือสินค้าอังกฤษที่ถูกทาลายนี้กว่า 2,300 ลำ

ลายพรางเปลี่ยนจากสัญลักษณ์สงครามเป็นเสื้อผ้าแฟชั่นได้ยังไง

ลายพรางเข้าสู่เสื้อผ้าคนธรรมดาผ่านสองทาง คือเสื้อทหารเหลือใช้และงานศิลปะ ช่วงสงครามเวียดนามปลายทศวรรษ 1960 ถึงต้นทศวรรษ 1970 เสื้อผ้าทหารเป็นที่แพร่หลายในหมู่คนหนุ่มสาวชาวอเมริกัน ทั้งทหารผ่านศึกที่ใส่เครื่องแบบไปประท้วงกับกลุ่ม Vietnam Veterans Against the War และผู้ประท้วงทั่วไปที่ใส่เสื้อผ้าทหารเหลือใช้เพื่อแสดงจุดยืนต่อต้านสงคราม ความหมายของเสื้อจึงกลับด้านจากสัญลักษณ์ของกองทัพเป็นสัญลักษณ์ของการต่อต้าน Vogue เล่าว่าเสื้อแจ็กเก็ตทหารแบบนี้ไหลเข้าสู่แฟชั่นชั้นสูงในเวลาต่อมา

ฝั่งศิลปะ แอนดี วอร์ฮอล สร้างงานชุด Camouflage ในปี 1986 โดยลอกลายพรางแบบ Woodland ของอเมริกันมาพิมพ์สกรีนเป็นสีต่าง ๆ ปีถัดมา สตีเฟน สเปราส์ นักออกแบบ นำลายของวอร์ฮอลไปทำเป็นเสื้อผ้าสีสดหลายระดับราคา ตามที่งานวิจัยเรื่อง From Combat to Couture บันทึกไว้ สารานุกรมออนไลน์ Wikipedia สรุปว่าลายพรางกลายเป็นส่วนสำคัญของการแต่งตัวตั้งแต่สตรีทแวร์ถึงแบรนด์หรูอย่างกว้างขวางในทศวรรษ 1990

เสื้อยืดเองก็เริ่มจากเสื้อชั้นในก่อนเป็นแฟชั่น ถ้าสนใจอ่านต่อได้ใน ประวัติเสื้อยืด จากชุดชั้นในสู่แฟชั่น

BAPE ทำให้ลายพรางเป็นลายสตรีทแวร์ได้ยังไง

BAPE เป็นแบรนด์ญี่ปุ่นที่นิโก้ก่อตั้งในปี 1993 และลายพรางลายแรกของแบรนด์คือ 1st Camo เปิดตัวปี 1996 สีเหลืองทรายกับเขียวมะกอก ตามเว็บไซต์ทางการของ BAPE ลายนี้ต่อยอดจากลายพรางสำหรับล่าสัตว์ที่พัฒนาในอเมริกา แล้วสอดหัวลิง Ape Head ซึ่งเป็นโลโก้ของแบรนด์เข้าไปในลาย ส่วน ABC Camo ที่หลายคนเข้าใจว่าเป็นลายแรก Master & Dynamic ระบุว่าดีไซเนอร์ชื่อ Mankey เปิดตัวในปี 1997 ใช้หัวลิงมากกว่าเดิมและสีสดกว่า (บางแหล่งอย่าง Esquire ฮ่องกงให้ปี 1996 จึงควรถือเป็นข้อมูลที่แหล่งต่าง ๆ ยังไม่ตรงกัน)

จุดที่ต่างจากลายพรางทหารคือเป้าหมายที่กลับด้าน ลายทหารออกแบบให้คนมองไม่เห็นผู้ใส่ แต่ลายของ BAPE ออกแบบให้คนจำได้ทันที แบรนด์นี้จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดว่าลายพรางเป็นลายประจำแบรนด์ได้ บทความนี้เล่าลายเป็นคำพูดเท่านั้น ส่วนเรื่องลายที่ติดลิขสิทธิ์และพิมพ์ลงเสื้อได้หรือไม่ อธิบายแยกไว้ใน ลายที่ลูกค้าอยากพิมพ์ติดลิขสิทธิ์ไหม

ลายพรางดิจิทัลต่างจากลายพรางเดิมอย่างไร

ลายพรางดิจิทัลคือลายที่ใช้คอมพิวเตอร์สร้างเป็นช่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ แทนปื้นสีโค้ง แคนาดาเป็นชาติแรกที่นำลายนี้ไปใช้จริง ชื่อ CADPAT ทดสอบภาคสนามตั้งแต่ปี 1995 กองทัพบกแคนาดารับไปใช้ในปี 1997 และใช้ทั่วทั้งกองทัพภายในปี 2002 แทนชุดสีเขียวมะกอกล้วนเดิม เว็บไซต์กองทัพบกแคนาดารายงานว่าผลทดสอบทำให้โอกาสถูกตรวจพบลดลง 45 เปอร์เซ็นต์ และศัตรูต้องเข้ามาใกล้กว่าเดิม 35 เปอร์เซ็นต์ถึงจะเห็น เมื่อเทียบกับชุดสีเขียวมะกอก OG 107 ในการทดสอบของแคนาดา

กองนาวิกโยธินสหรัฐออกแบบลาย MARPAT ในปี 2001 โดยอิงจาก CADPAT และใช้แม่พิมพ์ลายชุดเดียวกัน

คำถามที่พบบ่อย

คำว่า khaki กับคำว่า camouflage ต่างกันยังไง

Khaki คือชื่อสี หมายถึงสีฝุ่นหรือสีน้ำตาลหม่น มาจากภาษาอูรดูและเปอร์เซีย ใช้กับเครื่องแบบทหารอังกฤษในอินเดียตั้งแต่ปี 1848 ส่วน camouflage คือวิธีพรางตัวทั้งหมด รวมสี ลาย และการวางปื้นสี คำนี้มาจากภาษาฝรั่งเศส และเริ่มใช้ในภาษาอังกฤษปี 1917 ตามที่ Tate ระบุ เสื้อกากีจึงเป็นการพรางตัวด้วยสีอย่างเดียว ส่วนลายพรางต้องมีปื้นสีหลายสี

ลายพรางลายแรกของโลกคือลายอะไร

ไม่มีใครระบุลายเดียวที่เป็น "ลายแรก" ได้ชัด เพราะการพรางตัวพัฒนาทีละขั้น เริ่มจากเครื่องแบบสีกากีปี 1848 แนวคิดของเธเยอร์ปี 1896 ลายที่ศิลปินวาดในสงครามโลกครั้งที่ 1 และ dazzle ของวิลกินสันปี 1917 ที่ใช้กับเรือ ลายพรางจึงเป็นผลสะสมของหลายยุคมากกว่าการประดิษฐ์ครั้งเดียว

ใส่เสื้อลายพรางเป็นการสนับสนุนสงครามหรือเปล่า

ความหมายเปลี่ยนไปตามยุคและตามคนใส่ ในช่วงสงครามเวียดนามทหารผ่านศึกและผู้ประท้วงใส่เสื้อผ้าทหารเพื่อต่อต้านสงครามเอง ต่อมาลายพรางถูกวอร์ฮอลนำไปทำเป็นงานศิลปะและแบรนด์แฟชั่นนำไปทำเสื้อผ้า การใส่ลายพรางวันนี้จึงมักหมายถึงสไตล์มากกว่าจุดยืนทางการเมือง

ลายพรางดิจิทัลกลืนกับธรรมชาติดีกว่าลายพรางเดิมจริงไหม

ตามผลทดสอบของแคนาดาที่เผยแพร่ในเว็บไซต์กองทัพบก CADPAT ลดโอกาสถูกตรวจพบลง 45 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับชุดสีเขียวมะกอก OG 107 แต่ตัวเลขนี้มาจากการทดสอบของแคนาดากับชุดชนิดนั้นเท่านั้น ใช้เหมารวมกับลายพรางทุกแบบไม่ได้ และ CADPAT รุ่นเดิมกำลังถูกแทนที่ด้วยลายรุ่นใหม่ เพราะอุปกรณ์มองเห็นตอนกลางคืนพัฒนาไปแล้ว

BAPE ใช้ลายพรางเป็นลายประจำแบรนด์ตั้งแต่เมื่อไหร่

BAPE เปิดตัว 1st Camo ในปี 1996 สีเหลืองทรายกับเขียวมะกอก ตามข้อมูลบนเว็บไซต์ทางการของแบรนด์ ลาย ABC Camo ตามมาในปี 1997 จากเว็บไซต์ Master & Dynamic ที่สัมภาษณ์ทีมงานของแบรนด์ แม้หลายคนจำ ABC Camo ว่าเป็นลายแรก แต่ลายแรกของแบรนด์คือ 1st Camo

แหล่งอ้างอิง

  • National Geographic, "Your khaki pants have a history that may surprise you" (nationalgeographic.com/history/article/surprising-colonial-history-khakis)
  • Hodson of Hodson's Horse, บทที่ 4 เรื่องกองสอดแนม Corps of Guides (ibiblio.org/britishraj/Hodson/pt01ch04.html)
  • HistoryExtra, "A brief history of camouflage" (historyextra.com/period/victorian/a-brief-history-of-camouflage)
  • Tate Etc ฉบับที่ 4 ฤดูร้อน 2005, "Art, culture and camouflage" (tate.org.uk/tate-etc/issue-4-summer-2005/art-culture-and-camouflage)
  • Imperial War Museums, "5 Facts About Camouflage In World War One" (iwm.org.uk/history/first-world-war/western-front/camouflage)
  • BAPE, "NOWHERE / BAPE CAMO HISTORY: The Birth of 1st CAMO" (jp.bape.com/apps/special/1stcamo) และ Master & Dynamic, "A conversation with the team behind BAPE" (masterdynamic.com/blogs/the-dynamic/a-conversation-with-the-team-behind-bape)
  • กองทัพบกแคนาดา, "The CADPAT story: Embracing disruption" (canada.ca/en/army/news-publications/2020/02/cadpat-story-embracing-disruption.html)
  • Wikipedia, CADPAT และ MARPAT; Wikipedia, Military camouflage (ส่วนแฟชั่น)
  • Esquire ฮ่องกง, บทความ A BATHING APE × READYMADE (esquirehk.com/style/abathingape-readymade-camo)
  • Vogue, "Army Jackets in Fashion" (vogue.com/article/army-jackets-in-fashion-evolution)
  • Vietnam Veterans Against the War, "VVAW and Sartorial Dissent in the GI Movement" (vvaw.org/veteran/article/?id=4430)
  • งานวิจัย "From Combat to Couture: Camouflage in Fashion" (researchgate.net/publication/316858462)

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพมาโครเปรียบเทียบหมึกยางที่นูนเป็นชั้นเงาอยู่บนผิวผ้า กับหมึกจมที่ซึมลงไปในเนื้อผ้าจนสัมผัสเรียบ บนเสื้อคอตตอนตัวเดียวกัน

หมึกสกรีนเสื้อ หมึกยาง vs หมึกจม ต่างกันยังไง

จะสั่งสกรีนเสื้อแบบซิลค์สกรีนทั้งที หลายคนสงสัยว่า หมึกสกรีนเสื้อ มีกี่แบบ และแต่ละแบบให้ผลต่างกันยังไง เพราะเลือกหมึกผิดประเภท ลายที่ได้อาจแข็งกระด้าง ระบายอากาศไม่ดี หรือสีจมหายไปกับเนื้อผ้าจนไม่เด่นอย่างที่ตั้งใจ คำตอบคือหมึกซิลค์สกรีนที่ใช้กันมากมี 2 กลุ่มหลัก — หมึกยางที่ลอยนูนอยู่บนผิวผ้า กับ หมึกจมที่ซึมเข้าเนื้อผ้าให้สัมผัสเนียนนุ่ม บทความนี้อธิบายความต่างของทั้งสองแบบ ข้อดี-ข้อจำกัด และแนะนำว่างานแบบไหนควรเลือกหมึกชนิดใด พร้อมราคาและขั้นต่ำงานซิลค์สกรีนจริงจากโรงงาน Anajak

ภาพมาโครเสื้อยืดคอตตอนสองตัวพับซ้อนกันให้ขอบผ้าชนกัน ตัวหนึ่งเนื้อหนาแน่น อีกตัวบางเนียน เห็นความต่างของความหนาผ้าชัดเจน

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? เสื้อยืดกี่แกรมดี

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? ต่างกันที่ เบอร์เส้นด้าย (yarn count) ที่ใช้ถักเสื้อเป็นหลัก — เลข 20s หมายถึงเส้นด้ายเบอร์ 20 ที่เส้นหนากว่า ทำให้ได้ผ้าหนาแน่นอยู่ทรง ส่วน 32s คือเส้นด้ายเบอร์ 32 ที่เล็กและละเอียดกว่า เนื้อผ้าจึงบางเบาและเนียนกว่า จุดต่างนี้ส่งผลตั้งแต่ความหนา น้ำหนัก ทรงเสื้อ ไปจนถึงราคาและงานที่เหมาะ หลายคนสั่งเสื้อแล้วได้เนื้อหนาเกินจนใส่ร้อน หรือบางเกินจนดูไม่มีราคา เพราะดูแค่ว่า 'กี่แกรม' โดยไม่เข้าใจว่าเบอร์เส้นด้ายกับแกรมสัมพันธ์กันอย่างไร บทความนี้อธิบายความต่างของผ้า 20s กับ 32s (รวมถึง 30s ที่อยู่ตรงกลาง) และสรุปว่าเสื้อยืดกี่แกรมเหมาะกับงานแบบไหน พร้อมสเปกจริง ราคาเริ่มต้น และความหนาแต่ละรุ่นจากโรงงาน Anajak เพื่อให้เลือกผ้าได้ตรงงานตั้งแต่ครั้งแรก

ภาพในโรงงาน มือกำลังลอกแผ่นฟิล์มลายดอกไม้สีสดออกจากเสื้อที่พับไว้ ข้างๆ มีกรอบตะแกรงและยางปาดหมึกวางอยู่

DTF กับ ซิลค์สกรีน เลือกแบบไหนดี? เทียบครบทุกมุม

จะสกรีนเสื้อทั้งที ควรเลือก DTF กับ ซิลค์สกรีน แบบไหนดี? ทั้งสองเทคนิคนิยมกันมากในไทย แต่ให้ผลลัพธ์ ราคา และความคุ้มที่ต่างกันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อจำนวนที่สั่งและจำนวนสีของลายไม่เท่ากัน เลือกผิดอาจจ่ายแพงเกินจำเป็น หรือได้งานไม่ตรงกับที่ต้องการ บทความนี้เทียบ DTF (Direct to Film) กับ ซิลค์สกรีน (บล็อกสกรีน) ให้ครบทุกมุม ทั้งวิธีพิมพ์ ความคมชัด ความทน เนื้อผ้าที่รองรับ และราคาจริงจากโรงงาน Anajak พร้อมสรุปให้ชัดว่างานแบบไหนควรใช้เทคนิคใด เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกตั้งแต่ก่อนสั่ง

ความคิดเห็น

ระบบความคิดเห็นจะเปิดใช้งานเร็วๆ นี้

ทักไลน์ได้ตลอดเวลา

พร้อมเริ่มผลิต
กับเราแล้วหรือยัง?

ติดต่อเราวันนี้เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคาที่เหมาะกับคุณที่สุด

ปรึกษาฟรีใบเสนอราคาใน 24 ชม.ไม่มีขั้นต่ำ