ผ้าเย็น cool touch ที่เห็นบนป้ายเสื้อหรือชุดเครื่องนอน มักอ้างค่า Q-max สูง แต่ Q-max วัดแค่ความเย็นที่รู้สึกในไม่กี่วินาทีแรกที่ผิวแตะผ้า ไม่ได้บอกว่าใส่ทั้งวันแล้วจะเย็นสบาย ค่านี้จึงใช้ตัดสินได้เพียงครึ่งเดียว อีกครึ่งอยู่ที่ว่าผ้าระบายอากาศและพาเหงื่อออกได้ดีแค่ไหน
Q-max คืออะไร ค่านี้วัดอะไร
Q-max คือค่าความร้อนสูงสุดที่ไหลจากแผ่นให้ความร้อนเข้าสู่ผ้าในช่วงเสี้ยววินาทีแรกของการสัมผัส หน่วยเป็น W/cm² ตัวเลขยิ่งสูง แปลว่าผ้าดึงความร้อนออกจากผิวได้เร็วในจังหวะแตะ จึงรู้สึกเย็นวาบมากขึ้น บริษัทผู้ผลิตเครื่อง KES-F7 Thermo Labo ระบุว่า ศาสตราจารย์ Kawabata พบความสัมพันธ์ระหว่าง Q-max กับความรู้สึกเย็นหรืออุ่นของคนเมื่อปี 1977 และเครื่องรุ่นนี้ยังใช้กันทั่วโลก
วิธีวัดตามมาตรฐานญี่ปุ่น JIS L 1927 ให้ตั้งห้องทดสอบและตัวอย่างผ้าไว้ที่อุณหภูมิห้อง แล้วใช้แผ่นความร้อนที่ร้อนกว่าห้อง 10 องศาเซลเซียสแตะลงบนผ้า วัดว่าแผ่นเสียความร้อนเร็วแค่ไหนในช่วงแรกของการแตะ ผ้าที่ได้ Q-max ตั้งแต่ 0.100 W/cm² ขึ้นไป มาตรฐานนี้ถือว่ามีสมรรถนะความเย็นเมื่อสัมผัส
ตัวอย่างจากรายงานทดสอบของ Kaken Test Center ในญี่ปุ่น ผ้าตัวเปรียบเทียบได้ 0.073 W/cm² ส่วนผ้าที่ผ่านการแปรรูปให้เย็นได้ 0.125 W/cm² ตามวิธี JIS L 1927 ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างวิธีอ่านผล ไม่ใช่ค่าของผ้าชนิดใดชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ
Q-max สูงแปลว่าใส่แล้วเย็นทั้งวันไหม
ไม่ใช่ เพราะ Q-max เป็นค่าสูงสุดของช่วงแรกที่แตะ พอผ้าอุ่นขึ้นจากความร้อนของผิว ความรู้สึกเย็นวาบก็หายไป สิ่งที่ตัดสินความสบายหลังจากนั้นคือการถ่ายเทอากาศและการพาเหงื่อออกจากผิว ซึ่ง Q-max ไม่ได้วัด
งานวิจัยเรื่อง Q-max ของผ้าขนหนูเย็นฤดูร้อน (ตีพิมพ์ใน TCI-ThaiJO ปี 2022) ทดสอบผ้า 4 ยี่ห้อด้วย KES-F7 ทั้งตอนแห้งและตอนเปียก ผลคือตอนแห้งได้ราว 0.082 ถึง 0.164 J/cm²·sec แต่ตอนเปียกได้ 0.290 ถึง 0.381 J/cm²·sec ผ้าทุกตัวรู้สึกเย็นขึ้นเมื่อเปียก เพราะน้ำในเนื้อผ้าพาความร้อนออกได้เร็วกว่าเส้นใยแห้ง งานชิ้นนี้ใช้เกณฑ์ 0.140 J/cm²·sec เป็นตัวแบ่งว่าผ้าให้ความเย็นทันที ซึ่งเป็นหน่วยและเงื่อนไขทดสอบของงานวิจัยนั้น ห้ามเอาไปเทียบตรง ๆ กับเกณฑ์ 0.100 W/cm² ของ JIS
นัยสำหรับเสื้อคือ ค่า Q-max ที่ผู้ขายอ้างอาจวัดตอนผ้าแห้ง หรือตอนเปียก หรือวัดด้วยเงื่อนไขอื่น และถ้าไม่บอกเงื่อนไขการวัด ตัวเลขนั้นเทียบกันไม่ได้
ผ้าที่ Q-max สูงดีกว่าเสมอไหม
ไม่เสมอไป งานวิจัยอีกชิ้นเรื่องการจัดการความชื้นของผ้าขนหนูเย็น (Moisture Management Behavior of Summer Cooling Towels) ศึกษาผ้าขนหนูเย็นหลายยี่ห้อชุดเดียวกับงาน Q-max ข้างต้น และพบว่าลำดับต่างออกไป ผ้าที่ได้ Q-max ตอนเปียกสูงสุดในงานแรก ถูกจัดว่าเป็นผ้าดูดน้ำช้าและแห้งช้า และได้ผลความเย็นแย่ที่สุดในงานหลัง ขณะที่ผ้ากลุ่มที่ดูดน้ำเร็วและแห้งเร็วได้ผลดีกว่า
สรุปได้ว่าตัวเลขเย็นวาบกับการจัดการความชื้นเป็นคนละเรื่อง ผ้าที่เด่นด้านหนึ่งอาจไม่เด่นอีกด้าน เรื่องการพาเหงื่อออกจากผิวเล่าไว้ใน ผ้า dry-fit พาเหงื่อออกได้อย่างไร ส่วนเรื่องความร้อนจากแสงแดดที่ขึ้นกับสีผ้า อ่านต่อใน เสื้อดำกับเสื้อขาว ใส่กลางแดดแบบไหนร้อนกว่า
ความรู้สึกเย็นของผ้ามาจากอะไรได้บ้าง
จากแหล่งที่อ่านมา ความรู้สึกเย็นของผ้าเกี่ยวข้องกับอย่างน้อยสองเรื่อง เรื่องแรกคือตัวผ้าเอง ทั้งโครงสร้างและความหนา เรื่องที่สองคือความชื้นในเนื้อผ้า ซึ่งทำให้ Q-max ตอนเปียกสูงกว่าตอนแห้งตามงานวิจัยที่อ้างไว้ นอกจากนี้ตัวอย่างในรายงาน Kaken แสดงว่าผ้าที่ผ่านการแปรรูปก็มีค่าสูงกว่าผ้าเปรียบเทียบได้
งานวิจัยผ้าขนหนูเย็นอธิบายความต่างของผลระหว่างตัวอย่างว่าอาจมาจากความหนาแน่นของเส้นด้าย โครงสร้างผ้า และความหนา ผ้าลินินเป็นอีกตัวอย่างของผ้าที่คนมักบอกว่าใส่แล้วเย็น เล่าไว้ใน ผ้าลินิน ทำไมยับง่ายและให้ความรู้สึกเย็น
บทความนี้ไม่ได้เทียบยี่ห้อหรือจัดอันดับสินค้า เพราะข้อมูลที่เราอ่านเป็นผลทดสอบผ้าขนหนูในงานวิจัยและตัวอย่างจากห้องทดสอบ ไม่ใช่การทดสอบเสื้อสำเร็จรูปของยี่ห้อใดในไทย
วิธีอ่านป้ายและคำโฆษณาผ้าเย็นให้ไม่พลาด
ถ้าป้ายระบุค่า Q-max ให้ดูสามอย่างก่อน คือหน่วย (W/cm² หรือ J/cm²·sec) วิธีทดสอบ (เช่น JIS L 1927) และสภาพผ้าตอนวัดว่าแห้งหรือเปียก ถ้าไม่มีสามอย่างนี้ ตัวเลขเดี่ยว ๆ บอกอะไรไม่ได้มาก
ถ้าอยากได้เสื้อใส่สบายในอากาศร้อนจริง ให้ดูควบกับความหนาผ้า (gsm) ความโปร่งของเนื้อผ้า และการแห้งเร็ว มากกว่าไล่ตามตัวเลขเย็นวาบ เพราะความเย็นตอนแรกแตะอยู่ไม่กี่วินาที ส่วนความสบายตลอดวันขึ้นกับการระบายอากาศและความชื้นบนผิว
คำถามที่พบบ่อยเรื่องผ้าเย็น cool touch
ค่า Q-max คืออะไร และยิ่งสูงยิ่งดีใช่ไหม
Q-max คือค่าความร้อนสูงสุดที่ไหลจากผิวเข้าสู่ผ้าในจังหวะแรกที่แตะ หน่วย W/cm² ยิ่งสูงยิ่งรู้สึกเย็นวาบมากในไม่กี่วินาทีแรก แต่ไม่ได้บอกว่าใส่ไปนานแล้วจะสบาย เพราะไม่ได้วัดการระบายอากาศและการพาเหงื่อออกจากผิว
Q-max เท่าไหร่ถึงเรียกว่าผ้าเย็น
ตามมาตรฐานญี่ปุ่น JIS L 1927 ผ้าที่ได้ Q-max ตั้งแต่ 0.100 W/cm² ขึ้นไปถือว่ามีสมรรถนะเย็นเมื่อสัมผัส โดยวัดที่อุณหภูมิห้องและใช้แผ่นความร้อนสูงกว่าห้อง 10 องศาเซลเซียส ประเทศอื่นมีมาตรฐานของตัวเอง เช่น จีนและไต้หวัน เกณฑ์และหน่วยอาจไม่ตรงกัน
ผ้าเปียกเย็นกว่าผ้าแห้งจริงไหม
จริงตามงานวิจัยผ้าขนหนูเย็นที่อ้างข้างต้น ผ้าทั้ง 4 ยี่ห้อที่ทดสอบมี Q-max ตอนเปียกสูงกว่าตอนแห้งทุกตัว เพราะน้ำในเนื้อผ้าพาความร้อนออกได้เร็วกว่า แต่นั่นเป็นผลของผ้าขนหนู ไม่ได้แปลว่าเสื้อทุกชนิดจะเป็นแบบเดียวกัน
ผ้าเย็นกับผ้าแห้งเร็ว (dry-fit) คือผ้าเดียวกันไหม
ไม่ใช่ ผ้าเย็นเน้นความรู้สึกเย็นตอนแตะ ซึ่งวัดด้วย Q-max ส่วนผ้าแห้งเร็วเน้นพาเหงื่อออกจากผิวและแห้งไว วัดด้วยการทดสอบการจัดการความชื้น ผ้าบางชนิดมีทั้งสองอย่าง แต่ต้องดูผลทดสอบแยกกัน อย่าเอาชื่อเรียกมาเหมารวม
ซื้อเสื้อเย็นต้องดูอะไรบ้างนอกจากค่า Q-max
ดูหน่วยและวิธีทดสอบของค่า Q-max ว่าวัดตอนแห้งหรือเปียก จากนั้นดูความหนาผ้า ความโปร่งของเนื้อผ้า และการแห้งเร็ว ถ้าผู้ขายไม่เปิดเผยเงื่อนไขการวัด ให้ถือว่าตัวเลขนั้นยังเทียบกับสินค้าอื่นไม่ได้
แหล่งอ้างอิง
- KATO TECH, What Is qmax? Understanding the JIS Standard for Evaluating Instant Cooling Sensation (english.keskato.co.jp/archives/tactile-labo/1110)
- KATO TECH, KES-F7 (qmax) (english.keskato.co.jp/contents/EN_F7_qmax.pdf)
- KATO TECH, KES-F7 Thermo Labo (english.keskato.co.jp/archives/products/kes-f7)
- Kaken Test Center, 接触冷感性試験 JIS L 1927 (kaken.or.jp/test/search/detail/5)
- Lam, Wang, Kan และคณะ, Q-max Test Analysis of Summer Cooling Towels, วารสารวิจัยเส้นใย ผ้า และแฟชั่น, 3 ม.ค. 2022 (li05.tci-thaijo.org/index.php/Textile/article/view/1057)
- Moisture Management Behavior of Summer Cooling Towels, Applied Mechanics and Materials (doi.org/10.4028/www.scientific.net/amm.897.25)





