เฟล็กตัดคือแผ่นฟิล์มพลาสติกบางที่มีกาวกระตุ้นด้วยความร้อนติดอยู่ด้านหลัง ใช้เครื่องพล็อตเตอร์ตัดเป็นรูปลาย แคะส่วนเกินออก แล้วใช้เครื่องรีดร้อนกดให้ติดบนเสื้อ ในภาษาอังกฤษเรียกว่า heat transfer vinyl หรือ HTV ทำงานได้ดีกับลายเรียบ สีน้อย เช่น ชื่อ เบอร์ โลโก้ แต่ทำภาพถ่ายหรือสีไล่เฉดไม่ได้ เพราะทุกสีต้องตัดแยกเป็นชิ้น
เฟล็กตัดทำงานยังไง ตั้งแต่แผ่นฟิล์มจนติดบนเสื้อ
เฟล็กตัดผลิตมาเป็นม้วนฟิล์มสีเดียว วางบนแผ่นใสที่เรียกว่า carrier sheet ซึ่งมีกาวอ่อนยึดฟิล์มไว้ ขั้นตอนมี 4 ขั้น คือ ตัดลาย แคะส่วนเกิน วางตำแหน่ง แล้วกดความร้อน ตามคำอธิบายของ Wikipedia หัวข้อ Heat transfer vinyl
ขั้นแรก เครื่องพล็อตเตอร์ตัดลายแบบกลับด้าน คือเอาด้านกาวขึ้น ตัดทะลุฟิล์มแต่ไม่ทะลุ carrier ขั้นที่สอง ช่างใช้เหล็กแคะหรือแหนบดึงส่วนที่ไม่ใช่ลายออก งานนี้เรียกว่า weeding และเป็นงานมือที่ใช้เวลามากขึ้นตามความละเอียดของลาย กาวอ่อนระหว่างฟิล์มกับ carrier ช่วยให้ลายเล็กๆ ไม่หลุดกระจาย
จากนั้นวางลายบนเสื้อโดยมอง carrier ใสเพื่อจัดตำแหน่ง แล้วกดด้วยเครื่องรีดร้อน อุณหภูมิทั่วไปของงานกับผ้าอยู่ที่ราว 120-150 องศาเซลเซียส (250-300 องศาฟาเรนไฮต์) ตามที่ Wikipedia ระบุ ความร้อนทำให้กาวด้านหลังละลายและยึดเข้ากับเส้นใย พอเย็นหรืออุ่นพอดีก็ลอก carrier ออก เหลือแต่ฟิล์มสีติดบนผ้า
เฟล็ก PU กับเฟล็ก PVC ต่างกันตรงไหน
เฟล็กแบ่งตามวัสดุฟิล์มได้เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ โพลียูรีเทน (PU) และโพลีไวนิลคลอไรด์ (PVC) ตามที่ Wikipedia ระบุว่า HTV ทำจากวัสดุสองชนิดนี้ ความต่างที่เห็นชัดที่สุดคือความหนาและความนุ่ม
ตารางสเปกของ Siser ผู้ผลิตเฟล็กรายใหญ่ ระบุว่ารุ่น EasyWeed ซึ่งเป็น PU หนาประมาณ 90 ไมครอน ส่วนรุ่น PVC ในตารางเดียวกันหนา 160-190 ไมครอน (ตารางสเปกปี 2016) ฟิล์มที่บางกว่ามักสัมผัสนุ่มกว่า และ Siser ชูจุดที่ PU ใช้อุณหภูมิกับแรงกดต่ำกว่าเป็นข้อได้เปรียบ ส่วน PVC หนากว่า เนื้อฟิล์มแข็งกว่า และรุ่นที่ตรวจสอบในตารางนั้นต้องลอก carrier ตอนเย็น
Wikipedia ให้ช่วงกว้างไว้ว่าฟิล์มเฟล็กทั่วไปหนา 20-100 ไมครอน ตัวเลขข้างต้นจึงเป็นของ Siser สองรุ่นที่อ้างถึง ไม่ใช่ค่ากลางของทั้งตลาด
ทำไมเฟล็กแต่ละสีต้องตัดแยก และพิมพ์ลายหลายสีได้ไหม
เฟล็กแต่ละแผ่นมีสีเดียว ลายที่มีกี่สีก็ต้องตัดกี่แผ่น แคะกี่ครั้ง และกดกี่รอบ Wikipedia ระบุว่าเฟล็กเหมาะกับลายเรียบที่ใช้สีน้อย และใช้กับภาพถ่ายหรือลายไล่เฉดสีไม่ได้
เฟล็กบางชนิดซ้อนทับกันได้เพื่อสร้างลายหลายสี แต่ยิ่งซ้อนหลายชั้น การจัดตำแหน่งให้ตรงกันยิ่งยาก ตัวอย่างเช่น คู่มือของ Stahl's สำหรับ Siser EasyWeed ให้กดสีพื้นหลังแค่ 2 วินาที ลอก carrier ตอนร้อน วางสีด้านบนทับ แล้วกดจริง 10 วินาที
สำหรับลายที่ต้องการภาพถ่ายเต็มสี งานแบบนี้ใช้เทคนิคอื่นแทน เช่น DTF หรือ DTG ซึ่งพิมพ์สีไล่เฉดได้ในครั้งเดียว เฟล็กตัดไม่ได้ออกแบบมาเพื่อทำงานนั้น
เฟล็กพิเศษมีแบบไหนบ้าง เฟล็กกำมะหยี่ กลิตเตอร์ สะท้อนแสง
Wikipedia ระบุว่านอกจากสีเรียบ เฟล็กยังมีแบบลายพิมพ์ กลิตเตอร์ กำมะหยี่หรือ flock โฮโลแกรม เรืองแสงในที่มืด สะท้อนแสง และแบบนูน 3D puff แต่ละแบบมีค่าตั้งเครื่องรีดต่างกัน
ตารางอ้างอิงของ Siser (เวอร์ชันมีนาคม 2022) ให้ตัวอย่างค่ากดไว้ดังนี้
- EasyWeed (PU เรียบ): 150°C แรงกดปานกลาง 10-15 วินาที ลอกได้ทั้งร้อนและเย็น
- Glitter (กลิตเตอร์): 160°C แรงกดแน่น 15-20 วินาที ลอกตอนอุ่น
- StripFlock Pro (กำมะหยี่): 155°C แรงกดปานกลาง 15 วินาที ลอกตอนอุ่น
- EasyReflective (สะท้อนแสง): 150°C แรงกดปานกลาง 15 วินาที ลอกตอนอุ่น
ค่าเหล่านี้เป็นของแต่ละรุ่นของ Siser เท่านั้น Siser เองแนะนำให้ทดสอบกับเสื้อจริงก่อนทำงานจริง และยี่ห้ออื่นให้ยึดใบสเปกของยี่ห้อนั้น
เฟล็กติดทนแค่ไหน ดูแลยังไง
เฟล็กที่กดถูกต้องติดทนต่อการซักตามปกติ แต่ต้องรอให้กาวเซ็ตตัวก่อน คู่มือของ Siser แนะนำให้รอ 24 ชั่วโมงหลังกดก่อนซักครั้งแรก ซักด้วยน้ำอุ่นกับผงซักฟอกอ่อน ไม่ฟอกขาว และไม่ซักแห้ง บางรุ่น เช่น กลิตเตอร์ แนะนำให้กลับด้านเสื้อก่อนซัก
คู่มือของ Siser ระบุว่าถ้าบางส่วนของลายยกตัวหลังกด ให้คลุมแผ่นกันความร้อนแล้วกดซ้ำอีก 5-10 วินาที ส่วนเรื่องความร้อนที่เหมาะกับผ้าและลายแต่ละแบบ อ่านต่อได้ที่ รีดผ้าใช้ความร้อนเท่าไหร่ ผ้าแต่ละชนิด และรีดทับลายสกรีนได้ไหม
เฟล็กกับเทคนิคพิมพ์อื่น ใช้ต่างกันตรงไหนในงานเสื้อทีม
งานที่คนนิยมใช้เฟล็กในไทยคือเสื้อทีมกีฬาและเสื้อกลุ่มที่ต้องใส่ชื่อหรือเบอร์รายคน เพราะตัวอักษรและตัวเลขเป็นลายสีเดียว ตัดทีละตัวได้และเปลี่ยนชื่อรายตัวได้โดยไม่ต้องทำบล็อกใหม่ เรื่องการใส่ชื่อ เบอร์ รายคนอ่านเพิ่มได้ที่ สกรีนชื่อ เบอร์ หลังเสื้อ ทำเสื้อทีมใส่ชื่อรายคน
ส่วนเทคนิคที่ใช้ความร้อนเหมือนกันแต่ทำงานต่างกันโดยสิ้นเชิงคือการพิมพ์ซับลิเมชั่น ซึ่งใช้หมึกระเหิดซึมเข้าเส้นใยโพลีเอสเตอร์ ไม่ได้แปะฟิล์มทับบนผ้าเหมือนเฟล็ก ดูหลักการได้ที่ ซับลิเมชั่น ทำไมพิมพ์ได้แค่ผ้าโพลีเอสเตอร์ ข้อควรรู้ของเฟล็กคือผิวลายเป็นฟิล์มแยกจากผ้า ฟิล์มนี้อยู่บนผิวผ้า จึงสัมผัสต่างจากลายที่หมึกซึมเข้าเนื้อผ้า
คำถามที่พบบ่อย
เฟล็กตัดคืออะไร ต่างจากสติกเกอร์ธรรมดายังไง
เฟล็กตัดหรือ heat transfer vinyl คือฟิล์มพลาสติก PU หรือ PVC ที่มีกาวกระตุ้นด้วยความร้อน ใช้เครื่องรีดร้อนกดให้ติดบนผ้า ต่างจากสติกเกอร์ที่ใช้กาวไวต่อแรงกดและลอกได้ เฟล็กต้องใช้ความร้อนราว 120-150 องศาเซลเซียสตามช่วงที่ Wikipedia ระบุ จึงใช้กับผ้าที่ทนความร้อนและแรงกดได้ เช่น ฝ้าย โพลีเอสเตอร์ และผ้าผสม
เฟล็กตัดพิมพ์ลายหลายสีหรือภาพถ่ายได้ไหม
ลายหลายสีทำได้ถ้าซ้อนเฟล็กทีละสี แต่ยิ่งหลายชั้นยิ่งจัดตำแหน่งยาก ส่วนภาพถ่ายและลายไล่เฉดสีทำด้วยเฟล็กตัดไม่ได้ เพราะแต่ละแผ่นมีสีเดียว ตามที่ Wikipedia อธิบาย ถ้าลายมีหลายสีมากหรือเป็นภาพถ่าย ให้ใช้เทคนิคพิมพ์ที่ลงสีไล่เฉดได้แทน
ซักเสื้อเฟล็กได้ครั้งแรกเมื่อไหร่ ควรซักยังไง
ตามคู่มือ Siser ควรรอ 24 ชั่วโมงหลังกดก่อนซักครั้งแรก เพื่อให้กาวเซ็ตตัวเต็มที่ จากนั้นซักด้วยน้ำอุ่นกับผงซักฟอกอ่อน ไม่ใช้สารฟอกขาว ไม่ซักแห้ง คำแนะนำนี้เป็นของ Siser EasyWeed ถ้าใช้ยี่ห้ออื่นให้ดูฉลากหรือใบสเปกของยี่ห้อนั้น
เฟล็ก PU กับ PVC เลือกแบบไหนสำหรับเสื้อยืด
PU บางและนุ่มกว่า ตามสเปก Siser EasyWeed หนาประมาณ 90 ไมครอน ขณะที่รุ่น PVC ในตารางสเปกเดียวกันหนา 160-190 ไมครอน เสื้อยืดที่ต้องการสัมผัสนุ่มและยืดตามเนื้อผ้ามักเลือก PU ส่วน PVC หนากว่าและแข็งกว่า ควรเลือกตามเนื้อผ้าและใบสเปกของรุ่นที่ใช้จริง
แหล่งอ้างอิง
- Wikipedia, Heat transfer vinyl (อ้างอิงบทความของ Todorova และ Dovramadjiev, 2024, IETI Transactions on Engineering Research and Practice)
- Siser, Heat Transfer Vinyl tech sheet 2016 (Siser EasyWeed และรุ่น PVC)
- Siser, Heat Transfer Vinyl Reference chart, 30 มีนาคม 2022
- Stahls', Siser EasyWeed Heat Transfer Vinyl application instructions
- Siser Store, EasyWeed heat press instructions





