เชียงใหม่, ประเทศไทย
#เสื้อยืด

ผ้าถักกับผ้าทอ ต่างกันยังไง ทำไมเสื้อยืดยืดแต่เชิ้ตไม่ยืด

1 พฤศจิกายน 2569
ภาพระยะใกล้ของชายเสื้อยืดผ้าถักสีขาววางทับปลายแขนเชิ้ตผ้าทอสีเทาอ่อน มีแว่นขยายวางอยู่บนผ้าบนโต๊ะเย็บผ้าไม้

ผ้าถักเกิดจากด้ายที่คล้องกันเป็นห่วง ห่วงเปลี่ยนรูปได้เมื่อถูกดึง เสื้อยืดจึงยืดแม้ไม่มีเส้นใยยืดหยุ่น ส่วนผ้าทอใช้ด้ายสองชุดขัดกันเป็นมุมฉาก เชิ้ตและยีนส์จึงแทบไม่ยืดตามแนวเส้นด้าย นอกจากมีอีลาสเทนผสมอยู่

ผ้าถักกับผ้าทอต่างกันที่วิธีขึ้นรูปผ้า ผ้าถัก (knit) เกิดจากด้ายที่คล้องกันเป็นห่วง ส่วนผ้าทอ (woven) เกิดจากด้ายสองชุดที่ขัดกันเป็นมุมฉาก เสื้อยืดจึงยืดได้แม้ทำจากคอตตอน 100% ส่วนเชิ้ตและยีนส์แทบไม่ยืดตามแนวเส้นด้าย ถ้าไม่มีอีลาสเทนผสม

ผ้าทอคืออะไร ต่างจากผ้าถักตรงไหน

ผ้าทอหรือ woven fabric คือผ้าที่สานด้ายสองชุดให้ตัดกันเป็นมุมฉากบนกี่ทอ ด้ายแนวยาวเรียกด้ายยืน (warp) ด้ายแนวขวางเรียกด้ายพุ่ง (weft) แบบทอพื้นฐานมีสามแบบคือลายขัด ลายทแยง และลายต่วน ผ้ายีนส์เป็นตัวอย่างของลายทแยง ด้ายพุ่งลอดใต้ด้ายยืนอย่างน้อยสองเส้น จึงเกิดเส้นเฉียงบนหน้าผ้า ยีนส์ส่วนใหญ่ย้อมครามเฉพาะด้ายยืนและปล่อยด้ายพุ่งเป็นสีขาว ด้านในกางเกงจึงออกขาว

ผ้าถักหรือผ้านิต (knit fabric) ไม่มีด้ายสองชุดมาขัดกันแบบนั้น แต่เกิดจากห่วงด้ายที่คล้องต่อกันไปเรื่อย ๆ ตำราเรียกแถวห่วงแนวนอนว่า course และแถวห่วงแนวตั้งว่า wale แบ่งหลัก ๆ ได้สองแบบ

  • ผ้าถักเส้นพุ่ง (weft knit) ห่วงเรียงไปตามความกว้างผ้า และถักจากด้ายม้วนเดียวได้
  • ผ้าถักเส้นยืน (warp knit) ห่วงเกิดไปตามความยาวผ้า ใช้ด้ายยืนหลายเส้นจากลำด้าย

คำอธิบายว่าผ้าถักทำจากด้ายเส้นเดียวจึงถูกแค่บางส่วน เพราะใช้ได้กับผ้าถักเส้นพุ่งเท่านั้น เสื้อยืดส่วนใหญ่ใช้ผ้าซิงเกิลเจอร์ซีย์ (single jersey) ซึ่งเป็นผ้าถักเส้นพุ่งจากเครื่องถักวงกลม

อีกเรื่องที่คนมักปนกันคือ เส้นใยกับโครงสร้างเป็นคนละเรื่อง คำว่าคอตตอนหรือ TC บอกว่าผ้าทำจากเส้นใยอะไร ส่วนคำว่าถักหรือทอบอกว่าผ้าถูกขึ้นรูปอย่างไร คอตตอน 100% จึงเป็นได้ทั้งเสื้อยืดเนื้อยืดและเชิ้ตเนื้อนิ่ง

ทำไมเสื้อยืดยืดได้ แต่เชิ้ตไม่ยืด

เสื้อยืดยืดได้เพราะโครงสร้างห่วง เมื่อดึงผ้า ห่วงด้ายจะเปลี่ยนรูปและช่องว่างระหว่างห่วงช่วยให้ผ้าขยับได้ เส้นด้ายแทบไม่ต้องยืดเอง เสื้อยืดคอตตอนจึงยืดได้โดยไม่ต้องมีสแปนเด็กซ์ ส่วนเชิ้ตทอใช้ด้ายที่วิ่งตรงตามแนวยาวและแนวขวาง ดึงตามแนวด้ายแล้วแทบไม่มีระยะให้ขยับ

คำว่าผ้ายืดกับผ้าไม่ยืดยังหยาบไป เพราะแต่ละทิศยืดไม่เท่ากัน

  • ผ้าซิงเกิลเจอร์ซีย์ ยืดตามแนวกว้างได้ดี แต่ตามแนวยาวยืดน้อยกว่า
  • ผ้าทอแนวด้ายยืน (straight grain) นิ่งที่สุด เพราะด้ายยืนถูกขึงตึงกว่าตอนทอ
  • ผ้าทอแนวด้ายพุ่ง (cross grain) ยืดกว่าแนวด้ายยืนเล็กน้อยตามหลักทั่วไป
  • ผ้าทอแนวเฉียง (bias) ยืดที่สุด โดยแนวเฉียงแท้อยู่ที่ 45 องศากับเส้นด้าย ลองดึงมุมเชิ้ตในแนวทแยงจะเห็นว่าผ้าขยับได้

กฎนี้มีข้อยกเว้นทั้งสองฝั่ง ผ้าทอที่ผสมเส้นใยยืดหยุ่นอย่างอีลาสเทนยืดได้ ส่วนผ้าถักเส้นยืนที่ไม่มีเส้นใยยืดหยุ่นยืดได้น้อยคล้ายผ้าทอ ผ้าถักแต่ละแบบก็ต่างกันเอง อินเทอร์ล็อกนิ่งกว่าซิงเกิลเจอร์ซีย์ และผ้าปิเก้ของเสื้อโปโลยืดน้อยกว่าเจอร์ซีย์ในงานทดสอบที่ใช้ด้ายคอตตอนชนิดเดียวกันและแรงดึง 3 กิโลกรัม

ทำไมผ้าทอมีริมผ้า และรุ่ยที่ขอบตัด

ริมผ้า (selvedge) คือขอบที่ผ้าเก็บตัวเองมาจากการทอ บนกี่แบบมีกระสวย ด้ายพุ่งจะวกกลับที่ขอบทุกแถว ขอบจึงไม่รุ่ยโดยไม่ต้องเย็บเก็บ กี่ไร้กระสวยจะตัดปลายด้ายพุ่งแทน ริมผ้าจึงมีหน้าตาต่างออกไป ใครอยากรู้ว่าทำไมริมผ้าแบบดั้งเดิมถึงมีราคา อ่านต่อได้ที่ยีนส์ริมแดง

ผ้าทอรุ่ยที่ขอบตัดเพราะปลายด้ายไม่ได้ยึดกันเป็นห่วง ถ้าไม่มีการเก็บขอบ ด้ายแนวที่ถูกตัดจะหลุดออกมาจากขอบได้ง่าย ขอบเชิ้ตจึงต้องพับเย็บหรือโพ้ง ส่วนขอบตามแนวริมผ้าเดิมไม่มีปัญหานี้ เพราะด้ายถูกเก็บมาตั้งแต่ตอนทอ

ผ้าถักมีปัญหาคนละแบบ ห่วงที่ขาดอาจทำให้ซิงเกิลเจอร์ซีย์รันเป็นแนวบันไดตามแถวห่วง และขอบตัดของซิงเกิลเจอร์ซีย์มักม้วน ทำให้เย็บขอบและคอเสื้อยากขึ้น ผ้าถักเส้นยืนต้านการรันได้ดีกว่า ดังนั้นคำว่าผ้าถักไม่รุ่ยก็ไม่จริงเสมอไป เพราะขอบตัดที่ไม่เก็บก็เกิดด้ายรุ่ยได้เช่นกัน

ผ้าถักหดกว่าผ้าทอจริงไหม

ผ้าถักมีแนวโน้มหดมากกว่าผ้าทอ เพราะโครงสร้างห่วงหลวมและนิ่มกว่า แต่สรุปแบบเหมารวมไม่ได้ สาเหตุหลักของการหดคือแรงตึงที่สะสมตอนผลิต เมื่อโดนน้ำ ผ้าจะคลายตัวกลับ ผ้าที่โครงสร้างหลวมจึงหดง่ายกว่าผ้าแน่นไม่ว่าจะถักหรือทอ

ผลลัพธ์จริงยังขึ้นกับการตกแต่งผ้าด้วย กระบวนการ sanforization บีบผ้าให้หดล่วงหน้าก่อนตัด ตัวอย่างค่าที่ระบุบนสินค้าที่ผ่านการทำให้หดล่วงหน้าคือหดเหลือต่ำกว่า 1% (ตาม Wikipedia ซึ่งไม่ได้ระบุวิธีทดสอบ) ส่วนผ้า preshrunk ทั่วไปคาดหวังให้หดไม่เกิน 3% ต่อทิศในการทดสอบซักมาตรฐาน (Wikipedia ไม่ได้ระบุชื่อมาตรฐาน) ตัวเลขทั้งสองจึงใช้เป็นภาพคร่าว ๆ ไม่ใช่สเปกของผ้าทุกผืน

เสื้อยืดคอตตอนที่ทำให้หดมาดีอาจหดน้อยกว่ายีนส์ดิบที่ยังไม่ผ่านการทำให้หดล่วงหน้า จึงควรถามผู้ขายหรือดูป้ายว่าผ้าผ่าน pre-shrunk หรือ sanforized หรือไม่ แทนการเดาจากชนิดผ้า

ผ้าถักกับผ้าทอมีผลกับการสกรีนและการรีดอย่างไร

การสกรีนบนผ้าถักต้องคิดเรื่องการยืดของลาย เพราะเวลาใส่เสื้อ ผ้าจะยืดตามตัว ขณะที่หมึกทุกชนิดยืดได้ถึงจุดหนึ่งเท่านั้น เลยจากนั้นอาจแตก ผ้าทอที่ไม่มีอีลาสเทนยืดน้อยกว่า ลายจึงโดนแรงดึงจากการยืดของผ้าน้อยกว่า แต่เชิ้ตมีกระดุม สาบ และกระเป๋าเป็นจุดที่พื้นผิวไม่เรียบ ต้องดูตำแหน่งลายให้ดี

กับเสื้อที่ยืดมากอย่างผ้าผสมสแปนเด็กซ์ ร้านสกรีนมักเติมสารเพิ่มการยืดในหมึกพลาสติซอลหรือใช้หมึกซิลิโคน สัดส่วนไม่มีตัวเลขเดียว SanMar แนะนำ 1–5% เพื่อรักษาความทึบของหมึก ส่วน Screenprinting.com แนะนำ 10–25% โดยน้ำหนักสำหรับสีที่พิมพ์ลงผ้าโดยตรง และเตือนว่าเกิน 20% ความทึบจะเริ่มลดลง สองแหล่งนี้พูดถึงหมึกและงานคนละแบบ จึงต้องทดลองพิมพ์กับผ้าจริงก่อนผลิต

เรื่องการรีด เสื้อยืดยับน้อยกว่าเชิ้ต เพราะผ้าถักคืนตัวจากรอยยับได้ดีกว่า ผ้าทอจะคงรอยยับไว้มากกว่า แต่ผ้าถักคอตตอนก็ยังยับได้ เชิ้ตคอตตอนต้องใช้ความร้อนกับความชื้นช่วยให้เส้นใยคลายตัวแล้วเซ็ตเรียบตอนเย็นลง ส่วนเสื้อยืดควรกดแล้วยกเตารีดเป็นช่วง ๆ และไม่ดึงผ้าระหว่างรีด เพื่อลดโอกาสที่ห่วงจะถูกลากจนเสียทรง อุณหภูมิให้ดูตามป้ายเสื้อ และระวังเป็นพิเศษบริเวณลายสกรีน

ดูอย่างไรว่าผ้าเป็นผ้าถักหรือผ้าทอ

วิธีแม่นที่สุดคือดูโครงสร้างผ้าด้วยแว่นขยาย ผ้าทอจะเห็นด้ายตัดกันเป็นตารางคล้ายกระดานหมากรุก ผ้าถักเส้นพุ่งจะเห็นห่วงเรียงเป็นรูปตัว V ส่วนผ้าถักเส้นยืนเห็นตัว V ไม่ชัดและดูคล้ายลายเส้น ถ้าไม่มีแว่นขยาย ลองสามข้อนี้ร่วมกัน

  1. ดึงผ้า ดึงตามแนวกว้าง แนวยาว และแนวทแยง ถ้ายืดง่ายหลายทิศมักเป็นผ้าถัก ถ้าขยับเฉพาะแนวทแยงมักเป็นผ้าทอ
  2. ขยำผ้า บีบผ้ามุมเล็ก ๆ แล้วปล่อย ถ้าเด้งคืนมักเป็นผ้าถัก ถ้ารอยยับค้างมักเป็นผ้าทอ
  3. ดูขอบตัด ผ้าทอดึงด้ายออกจากขอบได้ง่าย ผ้าถักเส้นพุ่งดึงออกได้ช้ากว่าเพราะห่วงเกี่ยวกันอยู่

อย่าตัดสินจากการยืดอย่างเดียว เพราะผ้าทอผสมอีลาสเทนก็ยืดได้ ควรใช้การดูโครงสร้างเป็นตัวยืนยันสุดท้าย

คำถามที่พบบ่อย

เสื้อยืดคอตตอน 100% ไม่มีสแปนเด็กซ์ ทำไมยังยืดได้

เสื้อยืดคอตตอนยืดได้เพราะผ้าเป็นโครงสร้างห่วง เมื่อถูกดึง ห่วงด้ายจะเปลี่ยนรูปและขยับในช่องว่างระหว่างห่วง ผ้าจึงยืดได้โดยเส้นด้ายแทบไม่ต้องยืดเอง สแปนเด็กซ์เป็นตัวเสริมการยืดและการคืนตัว ไม่ใช่สิ่งจำเป็นที่ทำให้เสื้อยืดยืดได้

เสื้อโปโลเป็นผ้าถักหรือผ้าทอ

เสื้อโปโลทั่วไปเป็นผ้าถัก โดยมักใช้ผ้าปิเก้ซึ่งสลับการถักห่วงปกติกับการเกี่ยวห่วงบางจุด จึงเกิดรูเล็ก ๆ ลายรังผึ้งบนผิวผ้า แม้เสื้อมีปกและดูเรียบร้อยคล้ายเชิ้ต โครงสร้างผ้าก็ยังเป็นห่วง ไม่ใช่ด้ายสองชุดขัดกันแบบเชิ้ตผ้าทอ

กางเกงยีนส์ยืดเป็นผ้าถักหรือเปล่า

กางเกงยีนส์ทั่วไปเป็นผ้าทอลายทแยง รุ่นที่ยืดได้มักมาจากการผสมเส้นใยยืดหยุ่นอย่างอีลาสเทน ไม่ได้แปลว่าผ้ากลายเป็นผ้าถัก จึงควรดูส่วนผสมบนป้าย และส่องโครงสร้างผ้าถ้าอยากรู้แน่ชัด เพราะมีผ้าถักที่ทำหน้าตาคล้ายยีนส์อยู่ด้วย

ซักเสื้อยืดครั้งแรกแล้วเสื้อหด เป็นเพราะผ้าถักหรือเปล่า

โครงสร้างผ้าถักมีส่วน แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว การหดเกิดจากแรงตึงที่สะสมตอนผลิตคลายตัวเมื่อเจอน้ำ ผ้าคอตตอนอาจหดเล็กน้อยหลังซักครั้งแรก ระดับการหดขึ้นกับความแน่นของผ้าและการทำให้หดล่วงหน้ามาก่อน ก่อนซื้อจึงควรเช็กว่าผ้าผ่าน pre-shrunk หรือไม่

แหล่งอ้างอิง

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพมาโครเปรียบเทียบหมึกยางที่นูนเป็นชั้นเงาอยู่บนผิวผ้า กับหมึกจมที่ซึมลงไปในเนื้อผ้าจนสัมผัสเรียบ บนเสื้อคอตตอนตัวเดียวกัน

หมึกสกรีนเสื้อ หมึกยาง vs หมึกจม ต่างกันยังไง

จะสั่งสกรีนเสื้อแบบซิลค์สกรีนทั้งที หลายคนสงสัยว่า หมึกสกรีนเสื้อ มีกี่แบบ และแต่ละแบบให้ผลต่างกันยังไง เพราะเลือกหมึกผิดประเภท ลายที่ได้อาจแข็งกระด้าง ระบายอากาศไม่ดี หรือสีจมหายไปกับเนื้อผ้าจนไม่เด่นอย่างที่ตั้งใจ คำตอบคือหมึกซิลค์สกรีนที่ใช้กันมากมี 2 กลุ่มหลัก — หมึกยางที่ลอยนูนอยู่บนผิวผ้า กับ หมึกจมที่ซึมเข้าเนื้อผ้าให้สัมผัสเนียนนุ่ม บทความนี้อธิบายความต่างของทั้งสองแบบ ข้อดี-ข้อจำกัด และแนะนำว่างานแบบไหนควรเลือกหมึกชนิดใด พร้อมราคาและขั้นต่ำงานซิลค์สกรีนจริงจากโรงงาน Anajak

ภาพมาโครเสื้อยืดคอตตอนสองตัวพับซ้อนกันให้ขอบผ้าชนกัน ตัวหนึ่งเนื้อหนาแน่น อีกตัวบางเนียน เห็นความต่างของความหนาผ้าชัดเจน

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? เสื้อยืดกี่แกรมดี

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? ต่างกันที่ เบอร์เส้นด้าย (yarn count) ที่ใช้ถักเสื้อเป็นหลัก — เลข 20s หมายถึงเส้นด้ายเบอร์ 20 ที่เส้นหนากว่า ทำให้ได้ผ้าหนาแน่นอยู่ทรง ส่วน 32s คือเส้นด้ายเบอร์ 32 ที่เล็กและละเอียดกว่า เนื้อผ้าจึงบางเบาและเนียนกว่า จุดต่างนี้ส่งผลตั้งแต่ความหนา น้ำหนัก ทรงเสื้อ ไปจนถึงราคาและงานที่เหมาะ หลายคนสั่งเสื้อแล้วได้เนื้อหนาเกินจนใส่ร้อน หรือบางเกินจนดูไม่มีราคา เพราะดูแค่ว่า 'กี่แกรม' โดยไม่เข้าใจว่าเบอร์เส้นด้ายกับแกรมสัมพันธ์กันอย่างไร บทความนี้อธิบายความต่างของผ้า 20s กับ 32s (รวมถึง 30s ที่อยู่ตรงกลาง) และสรุปว่าเสื้อยืดกี่แกรมเหมาะกับงานแบบไหน พร้อมสเปกจริง ราคาเริ่มต้น และความหนาแต่ละรุ่นจากโรงงาน Anajak เพื่อให้เลือกผ้าได้ตรงงานตั้งแต่ครั้งแรก

ภาพในโรงงาน มือกำลังลอกแผ่นฟิล์มลายดอกไม้สีสดออกจากเสื้อที่พับไว้ ข้างๆ มีกรอบตะแกรงและยางปาดหมึกวางอยู่

DTF กับ ซิลค์สกรีน เลือกแบบไหนดี? เทียบครบทุกมุม

จะสกรีนเสื้อทั้งที ควรเลือก DTF กับ ซิลค์สกรีน แบบไหนดี? ทั้งสองเทคนิคนิยมกันมากในไทย แต่ให้ผลลัพธ์ ราคา และความคุ้มที่ต่างกันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อจำนวนที่สั่งและจำนวนสีของลายไม่เท่ากัน เลือกผิดอาจจ่ายแพงเกินจำเป็น หรือได้งานไม่ตรงกับที่ต้องการ บทความนี้เทียบ DTF (Direct to Film) กับ ซิลค์สกรีน (บล็อกสกรีน) ให้ครบทุกมุม ทั้งวิธีพิมพ์ ความคมชัด ความทน เนื้อผ้าที่รองรับ และราคาจริงจากโรงงาน Anajak พร้อมสรุปให้ชัดว่างานแบบไหนควรใช้เทคนิคใด เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกตั้งแต่ก่อนสั่ง

ความคิดเห็น

ระบบความคิดเห็นจะเปิดใช้งานเร็วๆ นี้

ทักไลน์ได้ตลอดเวลา

พร้อมเริ่มผลิต
กับเราแล้วหรือยัง?

ติดต่อเราวันนี้เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคาที่เหมาะกับคุณที่สุด

ปรึกษาฟรีใบเสนอราคาใน 24 ชม.ไม่มีขั้นต่ำ