เชียงใหม่, ประเทศไทย
#แฟชั่น

เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดทำงานยังไง เรซินกันยับกับฟอร์มาลดีไฮด์

18 พฤศจิกายน 2569
เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดทำงานยังไง เรซินกันยับกับฟอร์มาลดีไฮด์

เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดผ่านการเคลือบเรซินกันยับ (ส่วนใหญ่คือ DMDHEU) ที่เชื่อมสายเซลลูโลสของฝ้ายไว้ จึงยับยากแต่เส้นใยแข็งและแรงดึงขาดลดลง GAO สหรัฐฯ ทดสอบ 180 ชิ้น พบฟอร์มาลดีไฮด์ต่ำเป็นส่วนใหญ่ มีราว 5.5% เกินเกณฑ์ 75 ppm

เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดคือเสื้อผ้าฝ้ายที่ผ่านการเคลือบด้วยเรซินกันยับ ซึ่งสร้างพันธะเคมีถาวรระหว่างสายเซลลูโลสในเส้นใย เส้นใยจึงไม่ลื่นไปล็อกท่าใหม่ตอนโดนความชื้นและแรงกด สารที่ใช้กันมากที่สุดคือ DMDHEU ซึ่งอาจปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ออกมาได้บ้าง แต่ผลทดสอบส่วนใหญ่ที่ GAO ของสหรัฐฯ เก็บไว้ก็ต่ำมาก

ทำไมผ้าฝ้ายถึงยับง่าย

ผ้าฝ้ายยับง่ายเพราะเส้นใยฝ้ายเป็นเซลลูโลส ซึ่งมีหมู่ไฮดรอกซิลจำนวนมากคอยจับกันเองด้วยพันธะไฮโดรเจน พันธะชนิดนี้อ่อนและขยับได้ เมื่อผ้าโดนน้ำ เหงื่อ หรือถูกกดทับ สายเซลลูโลสจะเลื่อนตัวแล้วไปจับกันใหม่ในตำแหน่งที่พับอยู่ รอยยับจึงค้างอยู่ตรงนั้นแม้เราจะลุกขึ้นยืนแล้ว

เรื่องนี้ไม่ได้เป็นปัญหาของผ้าสังเคราะห์เท่าไรนัก เพราะโพลีเอสเตอร์ไม่มีหมู่ไฮดรอกซิลแบบเดียวกัน ผ้าผสมโพลีเอสเตอร์จึงยับน้อยกว่าฝ้ายล้วนโดยไม่ต้องเคลือบอะไรเพิ่ม ส่วนเสื้อเชิ้ตฝ้าย 100% ที่เขียนว่า non-iron มักผ่านขั้นตอนเคลือบเรซินตอนจบงานผ้า

เสื้อเชิ้ต non-iron ทำงานยังไง

เสื้อเชิ้ต non-iron ทำงานโดยเรซินเข้าไปเชื่อมสายเซลลูโลสที่อยู่ใกล้กันให้ติดกันด้วยพันธะโควาเลนต์ ซึ่งแข็งแรงกว่าพันธะไฮโดรเจนมาก ผ้าที่ถูกเชื่อมไว้จึงมีแรงดึงให้กลับรูปเดิมหลังโดนยับ

สารที่ใช้กันแพร่หลายคือ DMDHEU (dimethylol dihydroxy ethylene urea) และอนุพันธ์ ตามรายงาน GAO-10-875 ที่สำนักงานตรวจสอบของรัฐบาลสหรัฐฯ ออกในปี 2010 สารตัวนี้เป็นเรซินที่ใช้กันมากที่สุดในปัจจุบัน ส่วนขั้นตอนในโรงงานตามงานวิชาการคือให้ผ้าชุ่มน้ำยาเรซินกับตัวเร่งปฏิกิริยา อบแห้ง แล้วอบต่อด้วยความร้อนให้ปฏิกิริยาเชื่อมเกิดขึ้น

เรซินแบบนี้ไม่ใช่ของใหม่ GAO ระบุว่ามีการใช้เรซินที่มีฟอร์มาลดีไฮด์ในเสื้อผ้ามาตั้งแต่กลางทศวรรษ 1920 และเรซินรุ่นใหม่ที่ใช้กันกว้างขวางตั้งแต่ทศวรรษ 1980 ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ต่ำลงกว่าเดิมแล้ว ผ้าที่เคลือบ DMDHEU อาจปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับปานกลาง แต่ปรับสูตรให้ปล่อยต่ำหรือต่ำมากได้

ผ้ากันยับต้องแลกอะไรบ้าง

ผ้ากันยับต้องแลกด้วยความแข็งแรงของเส้นใย เพราะพันธะที่เชื่อมสายเซลลูโลสไว้ทำให้เส้นใยแข็งและเปราะลง สายเซลลูโลสขยับกระจายแรงได้น้อยลงตอนถูกดึง งานวิจัยตั้งแต่ทศวรรษ 1970 ที่ตีพิมพ์ใน Textile Research Journal อธิบายว่าความแข็งแรงที่หายไปมาจากสองส่วน คือเส้นใยเปราะจากพันธะเชื่อม กับสายเซลลูโลสที่ถูกกรดจากตัวเร่งปฏิกิริยาตัดให้สั้นลง ถ้าอบนานขึ้น ส่วนหลังจะเป็นสาเหตุหลักของความแข็งแรงที่หายไป

มีงานทดลองหนึ่งในวารสารตุรกี (dergipark.org.tr) ที่วัดผ้าฝ้ายทอเรียบซึ่งผ่านการ mercerize แล้วเคลือบ DMDHEU พบว่าแรงดึงขาดลดลง 15 ถึง 30% แรงฉีกขาดลดลง 8 ถึง 38% และความทนการเสียดสีลดลง 22 ถึง 44% ตัวเลขนี้มาจากเงื่อนไขทดลองของงานนั้นเท่านั้น เสื้อสำเร็จรูปแต่ละยี่ห้อไม่จำเป็นต้องเป็นอย่างนี้ แต่ให้เห็นทิศทางว่าความยับที่หายไปมีราคา

สูตรไร้ฟอร์มาลดีไฮด์ก็มี GAO ระบุว่าแพงกว่า จึงไม่แพร่หลายเท่า และบางสูตรส่งผลเสียต่อเนื้อผ้า

เสื้อไม่ต้องรีดมีฟอร์มาลดีไฮด์จริงไหม และอันตรายแค่ไหน

เสื้อไม่ต้องรีดบางตัวมีฟอร์มาลดีไฮด์ตกค้างจริง แต่ส่วนใหญ่ที่ GAO สุ่มทดสอบมีระดับต่ำหรือตรวจไม่พบ GAO ซื้อสินค้า 180 ชิ้นจากร้านค้าทั่วสหรัฐฯ ส่งแล็บที่ได้รับการรับรองตรวจ พบว่าส่วนใหญ่ต่ำพอที่จะผ่านเกณฑ์เข้มที่สุดของประเทศอื่นที่สมาคมเสื้อผ้าสหรัฐฯ อ้างถึง ส่วนหนังสือพิมพ์ The New York Times สรุปผลเดียวกันว่าประมาณ 5.5% ของตัวอย่างเกินเกณฑ์ 75 ส่วนในล้านส่วนสำหรับของที่สัมผัสผิว และสินค้าที่เกินส่วนใหญ่เป็นเสื้อเชิ้ตและกางเกงกันยับ ผ้าปูที่นอนแบบ easy-care และอื่น ๆ

ต้องย้ำว่ากลุ่มตัวอย่างของ GAO เอาไปสรุปแทนเสื้อผ้าทุกตัวในตลาดไม่ได้ ตัวเลขบอกได้แค่ว่าของที่ซื้อมาสุ่มส่วนใหญ่ไม่น่าห่วง แต่บางชิ้นเกินจริง

ส่วนเรื่องสุขภาพ GAO ระบุว่าฟอร์มาลดีไฮด์เป็นสารที่เป็นพิษและเชื่อมโยงกับผลเสียต่อสุขภาพรวมถึงมะเร็ง แต่ประเด็นที่รายงานชี้ว่าเกิดขึ้นจริงกับเสื้อผ้าคือโรคผิวหนังอักเสบจากการสัมผัสแบบภูมิแพ้ ซึ่งเกิดกับบางคนที่ไวต่อสาร ไม่ใช่ทุกคน รายงานไม่ได้สรุปว่าเสื้อกันยับทำให้เป็นมะเร็ง แต่คนผิวแพ้ง่ายควรระวังจริง

เกณฑ์ฟอร์มาลดีไฮด์ในเสื้อผ้าคือเท่าไร

เกณฑ์ที่ใช้กันมากที่สุดสำหรับเสื้อผ้าสัมผัสผิวคือ 75 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมของผ้า ซึ่งใช้ทั้งใน OEKO-TEX Standard 100 ชั้นผลิตภัณฑ์ II (ของที่สัมผัสผิวเป็นพื้นที่กว้าง เช่น เสื้อเชิ้ต) และใน REACH ของสหภาพยุโรปสำหรับเสื้อผ้าที่วางตลาดหลัง 1 พฤศจิกายน 2020 สินค้าสำหรับเด็กอ่อนเข้มกว่านั้น

ในกฎหมายญี่ปุ่น (Law 112) เสื้อผ้าเด็กอ่อนอายุไม่เกิน 24 เดือนต้องไม่เกิน 16 ppm ส่วนชุดชั้นใน ชุดนอน ถุงมือ และถุงเท้า ไม่เกิน 75 ppm และ OEKO-TEX ชั้น I สำหรับสินค้าเด็กถึง 36 เดือนใช้การตรวจไม่พบตามนิยามเดียวกัน คือต่ำกว่า 16 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ตอนที่ GAO ทำรายงาน สหรัฐฯ ไม่มีกฎหมายกำหนดค่านี้สำหรับเสื้อผ้า โดยข้อมูลจากสมาคมการค้าที่ใช้เทียบเป็นเกณฑ์สมัครใจ

ถ้าเสื้อเชิ้ตมีป้าย OEKO-TEX Standard 100 ก็แปลว่าสินค้านั้นผ่านการตรวจตามเกณฑ์ชั้นที่ระบุ ฉลากชนิดนี้อ่านวิธีตรวจได้ในบทความ อ่านเรื่องป้าย OEKO-TEX Standard 100

เลือกและใช้เสื้อไม่ต้องรีดยังไงให้สบายใจ

การเลือกเสื้อไม่ต้องรีดให้สบายใจเริ่มจากอ่านป้าย เพราะคำว่า non-iron หรือ wrinkle free ไม่ได้บอกว่าปราศจากฟอร์มาลดีไฮด์ และคำโฆษณาแบบ "ไม่มีฟอร์มาลดีไฮด์เลย" ควรขอดูใบรับรองหรือผลตรวจประกอบ แบรนด์ที่มีป้ายมาตรฐานชัดเจนตรวจสอบง่ายกว่า

คนที่เคยแพ้เสื้อผ้าใหม่หรือมีผิวไวควรล้างก่อนใส่ ซึ่งมีรายละเอียดในบทความ เรื่องซื้อเสื้อใหม่ควรซักก่อนใส่ไหม ส่วนคนที่ชอบผ้าธรรมชาติแต่ไม่อยากเคลือบสารก็เลือกผ้าที่ยับเป็นธรรมชาติแล้วยอมรับรอยยับเป็นเสน่ห์ได้ เช่น ผ้าลินิน ซึ่งเล่าไว้ใน เรื่องผ้าลินินยับเพราะอะไร

คำถามที่พบบ่อย

เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดทำจากผ้าอะไร ใช้ผ้าพิเศษหรือเปล่า

เสื้อเชิ้ตไม่ต้องรีดส่วนใหญ่ทำจากผ้าฝ้ายธรรมดาหรือผ้าฝ้ายผสมโพลีเอสเตอร์ที่ผ่านการเคลือบเรซินกันยับตอนจบงาน ไม่ได้เป็นเส้นใยชนิดพิเศษ ฝ้ายล้วนที่เคลือบแล้วยังคงเนื้อสัมผัสแบบฝ้าย แต่แข็งขึ้นเล็กน้อยและความแข็งแรงของเส้นใยลดลงตามที่งานวิจัยวัดไว้

เสื้อกันยับเก่าลงแล้วจะกลับมายับไหม

เสื้อกันยับอาจยับมากขึ้นเมื่อพันธะเชื่อมถูกทำลาย เพราะความสามารถกันยับมาจากพันธะนี้ งานของ Charles Yang ที่ University of Georgia ใช้สารเชื่อมอีกชนิดคือ BTCA แล้วเอาพันธะเชื่อมออกด้วยด่าง ความยับก็กลับไปเท่าผ้าฝ้ายธรรมดา ส่วนว่าในการซักใช้งานจริงพันธะหลุดเร็วแค่ไหน ยังไม่มีตัวเลขที่ตรวจสอบได้

เสื้อไม่ต้องรีดทำให้เป็นมะเร็งไหม

จากรายงาน GAO-10-875 ไม่มีข้อสรุปว่าเสื้อไม่ต้องรีดทำให้เป็นมะเร็ง GAO พบว่าระดับฟอร์มาลดีไฮด์ในเสื้อผ้าส่วนใหญ่ต่ำ และจุดที่เป็นปัญหาสุขภาพจริงคือโรคผิวหนังอักเสบแบบภูมิแพ้ในบางคน ฟอร์มาลดีไฮด์เองเป็นสารพิษที่เชื่อมโยงกับมะเร็งจากการได้รับในปริมาณสูง ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับระดับที่พบในเสื้อผ้าทั่วไป

เกณฑ์ฟอร์มาลดีไฮด์ในเสื้อผ้าสัมผัสผิวคือเท่าไร

เกณฑ์ที่ใช้อ้างอิงบ่อยที่สุดสำหรับเสื้อผ้าสัมผัสผิวทั่วไปคือไม่เกิน 75 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ตามทั้ง OEKO-TEX Standard 100 ชั้น II และกฎของสหภาพยุโรปสำหรับเสื้อผ้าที่วางตลาดหลัง 1 พฤศจิกายน 2020 ส่วนสินค้าเด็กอ่อนในญี่ปุ่นและ OEKO-TEX ชั้น I ใช้เกณฑ์ตรวจไม่พบ คือต่ำกว่า 16 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม

ซักเสื้อเชิ้ตกันยับด้วยน้ำร้อนหรือรีดร้อนได้ไหม

ควรทำตามป้ายดูแลรักษาของเสื้อตัวนั้นเป็นหลัก เพราะ GAO ระบุว่าเรซินที่มีฟอร์มาลดีไฮด์อาจเสื่อมและปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ออกมาเมื่อโดนความร้อนและความชื้นสูง และงานวิจัยก็ชี้ว่าการอบนานหรือร้อนจัดทำให้เซลลูโลสเสียหายได้ จึงไม่ควรใช้ความร้อนเกินที่ป้ายกำหนด

แหล่งอ้างอิง

  • US GAO, GAO-10-875 Formaldehyde in Textiles: While Levels in Clothing Generally Appear to Be Low, Allergic Contact Dermatitis Is a Health Issue for Some People (2010)
  • The New York Times, When Wrinkle-Free Clothing Also Means Formaldehyde Fumes (11 ธ.ค. 2010)
  • Textile Research Journal 43(4), Strength Losses and Structural Changes in Cotton Fabric Crosslinked with Dimethylolethyleneurea (1973)
  • Effect of Mercerization Followed by Cross-linking on Cotton Fabric Properties (dergipark.org.tr)
  • Charles Q. Yang, Crosslinking: A Route to Improve Cotton, AATCC Olney Medal 2012
  • OEKO-TEX Standard 100 Restricted Substance List (Annex 4) และ REACH Annex XVII ว่าด้วยฟอร์มาลดีไฮด์ในสิ่งทอ

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพมาโครเปรียบเทียบหมึกยางที่นูนเป็นชั้นเงาอยู่บนผิวผ้า กับหมึกจมที่ซึมลงไปในเนื้อผ้าจนสัมผัสเรียบ บนเสื้อคอตตอนตัวเดียวกัน

หมึกสกรีนเสื้อ หมึกยาง vs หมึกจม ต่างกันยังไง

จะสั่งสกรีนเสื้อแบบซิลค์สกรีนทั้งที หลายคนสงสัยว่า หมึกสกรีนเสื้อ มีกี่แบบ และแต่ละแบบให้ผลต่างกันยังไง เพราะเลือกหมึกผิดประเภท ลายที่ได้อาจแข็งกระด้าง ระบายอากาศไม่ดี หรือสีจมหายไปกับเนื้อผ้าจนไม่เด่นอย่างที่ตั้งใจ คำตอบคือหมึกซิลค์สกรีนที่ใช้กันมากมี 2 กลุ่มหลัก — หมึกยางที่ลอยนูนอยู่บนผิวผ้า กับ หมึกจมที่ซึมเข้าเนื้อผ้าให้สัมผัสเนียนนุ่ม บทความนี้อธิบายความต่างของทั้งสองแบบ ข้อดี-ข้อจำกัด และแนะนำว่างานแบบไหนควรเลือกหมึกชนิดใด พร้อมราคาและขั้นต่ำงานซิลค์สกรีนจริงจากโรงงาน Anajak

ภาพมาโครเสื้อยืดคอตตอนสองตัวพับซ้อนกันให้ขอบผ้าชนกัน ตัวหนึ่งเนื้อหนาแน่น อีกตัวบางเนียน เห็นความต่างของความหนาผ้าชัดเจน

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? เสื้อยืดกี่แกรมดี

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? ต่างกันที่ เบอร์เส้นด้าย (yarn count) ที่ใช้ถักเสื้อเป็นหลัก — เลข 20s หมายถึงเส้นด้ายเบอร์ 20 ที่เส้นหนากว่า ทำให้ได้ผ้าหนาแน่นอยู่ทรง ส่วน 32s คือเส้นด้ายเบอร์ 32 ที่เล็กและละเอียดกว่า เนื้อผ้าจึงบางเบาและเนียนกว่า จุดต่างนี้ส่งผลตั้งแต่ความหนา น้ำหนัก ทรงเสื้อ ไปจนถึงราคาและงานที่เหมาะ หลายคนสั่งเสื้อแล้วได้เนื้อหนาเกินจนใส่ร้อน หรือบางเกินจนดูไม่มีราคา เพราะดูแค่ว่า 'กี่แกรม' โดยไม่เข้าใจว่าเบอร์เส้นด้ายกับแกรมสัมพันธ์กันอย่างไร บทความนี้อธิบายความต่างของผ้า 20s กับ 32s (รวมถึง 30s ที่อยู่ตรงกลาง) และสรุปว่าเสื้อยืดกี่แกรมเหมาะกับงานแบบไหน พร้อมสเปกจริง ราคาเริ่มต้น และความหนาแต่ละรุ่นจากโรงงาน Anajak เพื่อให้เลือกผ้าได้ตรงงานตั้งแต่ครั้งแรก

ภาพในโรงงาน มือกำลังลอกแผ่นฟิล์มลายดอกไม้สีสดออกจากเสื้อที่พับไว้ ข้างๆ มีกรอบตะแกรงและยางปาดหมึกวางอยู่

DTF กับ ซิลค์สกรีน เลือกแบบไหนดี? เทียบครบทุกมุม

จะสกรีนเสื้อทั้งที ควรเลือก DTF กับ ซิลค์สกรีน แบบไหนดี? ทั้งสองเทคนิคนิยมกันมากในไทย แต่ให้ผลลัพธ์ ราคา และความคุ้มที่ต่างกันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อจำนวนที่สั่งและจำนวนสีของลายไม่เท่ากัน เลือกผิดอาจจ่ายแพงเกินจำเป็น หรือได้งานไม่ตรงกับที่ต้องการ บทความนี้เทียบ DTF (Direct to Film) กับ ซิลค์สกรีน (บล็อกสกรีน) ให้ครบทุกมุม ทั้งวิธีพิมพ์ ความคมชัด ความทน เนื้อผ้าที่รองรับ และราคาจริงจากโรงงาน Anajak พร้อมสรุปให้ชัดว่างานแบบไหนควรใช้เทคนิคใด เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกตั้งแต่ก่อนสั่ง

ความคิดเห็น

ระบบความคิดเห็นจะเปิดใช้งานเร็วๆ นี้

ทักไลน์ได้ตลอดเวลา

พร้อมเริ่มผลิต
กับเราแล้วหรือยัง?

ติดต่อเราวันนี้เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคาที่เหมาะกับคุณที่สุด

ปรึกษาฟรีใบเสนอราคาใน 24 ชม.ไม่มีขั้นต่ำ