เชียงใหม่, ประเทศไทย
#เจ้าของแบรนด์#สร้างแบรนด์เสื้อยืด

ลายผ้าครองแชมป์จดสิทธิบัตรออกแบบ แบรนด์เสื้อควรรู้อะไร

23 ตุลาคม 2569
ลายผ้าครองแชมป์จดสิทธิบัตรออกแบบ แบรนด์เสื้อควรรู้อะไร

ลายผ้าเป็นแบบที่คนยื่นจดสิทธิบัตรการออกแบบมากที่สุดในไทยช่วง ม.ค.-ก.ย. 2569 คือ 589 จาก 4,796 คำขอ ตามสถิติกรมทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิบัตรนี้คุ้มครองหน้าตาลายที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ 10 ปีนับแต่วันยื่น และลายต้องยังไม่เคยเปิดเผยก่อนวันยื่นคำขอ

ลายผ้าเป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่คนยื่นจดสิทธิบัตรการออกแบบมากที่สุดในไทยช่วง ม.ค.-ก.ย. 2569 คือ 589 จาก 4,796 คำขอ ตามสถิติกรมทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครองหน้าตาของลายที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ 10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอ และลายนั้นต้องยังใหม่ ณ วันยื่น แบรนด์เสื้อที่อยากจดสิทธิบัตรการออกแบบลายผ้าจึงต้องยื่นก่อนเปิดตัวลาย

สถิติคำขอสิทธิบัตรออกแบบผลิตภัณฑ์ 9 เดือนแรกปี 2569

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ในไทยช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 มีคำขอ 4,796 คำขอ เพิ่มขึ้นเพียง 0.27% จาก 4,783 คำขอในช่วงเดียวกันของปี 2568 (กรมทรัพย์สินทางปัญญา ผ่านกรุงเทพธุรกิจและฐานเศรษฐกิจ 12 ต.ค. 2569 และแนวหน้า 13 ต.ค. 2569) ลวดลายผ้าอยู่อันดับหนึ่งที่ 589 คำขอ หรือราว 12% ของคำขอออกแบบทั้งหมด

ห้าอันดับแรกที่กรมฯ แถลง อันดับหนึ่งกับอันดับสองห่างกันไม่ถึง 100 คำขอ

  • ลวดลายผ้า 589 คำขอ
  • รถยนต์และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง 503 คำขอ
  • บรรจุภัณฑ์ 425 คำขอ
  • เครื่องประดับ 402 คำขอ
  • อุปกรณ์ก่อสร้าง 245 คำขอ

ผู้ยื่นคำขอออกแบบเป็นคนไทย 65% ต่างชาติ 35% และผู้ยื่นมากที่สุด 5 อันดับเป็นมหาวิทยาลัยไทยทั้งหมด นำโดยมหาวิทยาลัยศิลปากร 130 คำขอ และมหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม 119 คำขอ ตัวเลขผู้ยื่นชุดนี้นับรวมทุกประเภทแบบผลิตภัณฑ์ ไม่ได้แยกเฉพาะลายผ้า

ต้องอ่านให้ตรงด้วย หมวด "ลวดลายผ้า" คือลายที่ยื่นขอ ไม่ได้แปลว่าเป็นลายเสื้อผ้าทั้งหมด ผ้าลายเดียวกันเอาไปทำผ้าม่าน ผ้าปูโต๊ะ หรือกระเป๋าก็ได้ ข่าวไม่ได้แยกว่ากี่คำขอใช้กับเสื้อผ้า

ภาพรวมทรัพย์สินทางปัญญาโตเร็วกว่ามาก คำขอทั้ง 4 ประเภทรวม 61,288 คำขอ เพิ่ม 9.59% ส่วนเครื่องหมายการค้ามี 45,696 คำขอ เพิ่ม 10.76% แปลว่าในภาพรวม ผู้ยื่นหันไปจดชื่อแบรนด์เพิ่มขึ้นเร็วกว่าการจดหน้าตาสินค้ามาก

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ คุ้มครองลายผ้าแค่ไหน

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครอง "แบบผลิตภัณฑ์" ซึ่งพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 นิยามว่าเป็นรูปร่าง องค์ประกอบของลวดลาย หรือสีของผลิตภัณฑ์ ที่มีลักษณะพิเศษและใช้เป็นแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมหรือหัตถกรรมได้ ลายผ้าที่ทอหรือพิมพ์ซ้ำเป็นผืนจึงเข้าข่ายโดยตรง

พอได้รับสิทธิบัตรแล้ว มาตรา 63 ให้ผู้ทรงสิทธิบัตรเท่านั้นมีสิทธิใช้ลายนั้นกับผลิตภัณฑ์ตามสิทธิบัตร รวมถึงขาย มีไว้เพื่อขาย เสนอขาย และนำเข้าผลิตภัณฑ์ที่ใช้ลายนั้น ยกเว้นการใช้เพื่อการศึกษาหรือวิจัย มาตรา 62 กำหนดอายุ 10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอในไทย ต่ออายุไม่ได้

มีข้อจำกัดที่คนมักพลาด มาตรา 60 ให้คำขอหนึ่งฉบับใช้ได้กับผลิตภัณฑ์อย่างเดียว รายการผลิตภัณฑ์รัฐมนตรีเป็นผู้ประกาศกำหนด ลายเดียวที่จะใช้ทั้งเป็นผ้าผืนและเป็นของอีกชนิดหนึ่ง จึงควรถามเจ้าหน้าที่ก่อนว่าต้องแยกคำขอหรือไม่

กฎหมายกำลังจะเปลี่ยนด้วย ต้นเดือน มี.ค. 2569 กรมทรัพย์สินทางปัญญาให้ข้อมูลว่าร่าง พ.ร.บ.สิทธิบัตรฉบับใหม่จะขยายอายุคุ้มครองแบบผลิตภัณฑ์จาก 10 ปีเป็น 15 ปี และรับคุ้มครองการออกแบบเฉพาะบางส่วนของผลิตภัณฑ์ ตอนนั้นร่างยังอยู่ระหว่างเสนอคณะรัฐมนตรี ยังไม่มีผลบังคับ

ลายผ้าแบบไหนจดไม่ได้ เพราะไม่ใหม่แล้ว

ลายผ้าที่จะจดสิทธิบัตรการออกแบบได้ต้องเป็น "แบบผลิตภัณฑ์ใหม่" ตามมาตรา 56 ส่วนมาตรา 57 ระบุว่าแบบที่ไม่ถือว่าใหม่มี 4 กรณี

  1. มีหรือใช้แพร่หลายอยู่แล้วในประเทศไทยก่อนวันยื่นคำขอ
  2. เคยเปิดเผยภาพ สาระสำคัญ หรือรายละเอียดในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่เผยแพร่แล้ว ไม่ว่าในหรือนอกประเทศ ก่อนวันยื่นคำขอ
  3. เคยประกาศโฆษณาเป็นคำขอสิทธิบัตรมาก่อน
  4. คล้ายกับแบบตามข้อ 1-3 จนเห็นได้ว่าเลียนแบบ

ข้อ 1 และ 2 คือกับดักของแบรนด์เสื้อ ถ้าออกลายใหม่แล้วโพสต์ขายในเพจ เปิดพรีออร์เดอร์ หรือวางขายไปหลายเดือนก่อนค่อยคิดจะจด ลายนั้นเสี่ยงถูกมองว่าเปิดเผยหรือใช้แพร่หลายไปแล้ว ทางที่ปลอดภัยกว่าคือยื่นคำขอให้เสร็จก่อนปล่อยภาพลายออกสู่สาธารณะ

ลายพื้นฐานที่ใช้กันทั่วไปอยู่แล้ว เช่น ลายตารางหรือลายทางธรรมดา ก็ติดกรณีข้อ 1 และ 4 ได้ง่าย ลายที่มีโอกาสผ่านคือลายที่ออกแบบขึ้นเองจริงและหน้าตาต่างจากของที่มีอยู่ชัดเจน

จดสิทธิบัตรออกแบบ ลิขสิทธิ์ หรือเครื่องหมายการค้า ต่างกันยังไง

สิทธิบัตรการออกแบบ ลิขสิทธิ์ และเครื่องหมายการค้า คุ้มครองคนละส่วนและเกิดสิทธิคนละแบบ สิทธิบัตรการออกแบบต้องยื่นและได้รับจดทะเบียนก่อนจึงมีสิทธิ ส่วนลิขสิทธิ์เกิดทันทีที่สร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจด

  • สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ คุ้มครองหน้าตาของลายที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ ต้องใหม่ ณ วันยื่น ได้สิทธิ 10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอ
  • ลิขสิทธิ์ คุ้มครองตัวงานศิลปกรรมที่วาดขึ้นเอง กรมทรัพย์สินทางปัญญารับ "แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์" ไว้เป็นหลักฐานได้ แต่ไม่ใช่เงื่อนไขของการได้สิทธิ งานที่นำไปใช้ทางการค้าหรือตกแต่งสิ่งของจัดเป็นงานศิลปประยุกต์ มีอายุ 25 ปีนับแต่สร้างสรรค์ หรือนับแต่โฆษณาครั้งแรกถ้าโฆษณาในช่วงนั้น (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 4 และ 22)
  • เครื่องหมายการค้า คุ้มครองชื่อ โลโก้ หรือสัญลักษณ์ที่บอกว่าสินค้ามาจากใคร โดยทั่วไปไม่ได้คุ้มครองหน้าตาลายบนผ้าในฐานะงานออกแบบ เว้นแต่ลายนั้นถูกใช้และจดไว้เป็นเครื่องหมายของแบรนด์

ลายผ้าลายเดียวอาจได้ทั้งลิขสิทธิ์ในฐานะงานศิลป์และสิทธิบัตรการออกแบบในฐานะแบบผลิตภัณฑ์ ข้อดีของสิทธิบัตรคือมีทะเบียนชัดว่าใครเป็นเจ้าของตั้งแต่วันไหน เรื่องลิขสิทธิ์ลายบนเสื้อที่สกรีนได้หรือไม่ได้ อ่านต่อที่ ลิขสิทธิ์ลายเสื้อ สกรีนอะไรได้บ้าง

จังหวะที่แบรนด์เสื้อเล็กควรคิดเรื่องจดสิทธิบัตร

แบรนด์เสื้อควรตัดสินใจเรื่องจดสิทธิบัตรการออกแบบตั้งแต่ก่อนโพสต์ลายครั้งแรก ไม่ใช่หลังเห็นคนก๊อป เพราะหลังเปิดตัวแล้วลายอาจไม่ใหม่ตามมาตรา 57 ส่วนลายสกรีนหรือกราฟิกที่เปลี่ยนทุกคอลเลกชันและขายได้ไม่กี่เดือน อาจไม่คุ้มเวลาและค่ายื่นจด ค่าธรรมเนียมจริงให้เช็กจากประกาศของกรมทรัพย์สินทางปัญญาโดยตรง

ลายที่ควรคิดเรื่องจดคือลายที่จะเป็นหน้าตาของแบรนด์ไปหลายปี เช่น ลายผ้าพิมพ์ทั้งผืนที่ออกแบบเอง หรือลายทอที่ใช้ซ้ำทุกรุ่น ลายประเภทนี้ถ้าถูกก๊อปจะเสียหายต่อเนื่อง

ลำดับที่ใช้ได้จริงคือ เก็บไฟล์ร่างพร้อมวันที่ไว้ตั้งแต่แรก ค้นฐานข้อมูลสิทธิบัตรของกรมฯ ว่ามีลายใกล้เคียงหรือยัง ตัดสินใจว่าจะจดก่อนโพสต์ แล้วค่อยเปิดตัว ถ้าเพิ่งเริ่มทำแบรนด์ ลองดูภาพรวมงานที่ต้องเตรียมใน คู่มือเริ่มทำแบรนด์เสื้อยืด

คำถามที่พบบ่อย

ลายเสื้อที่โพสต์ขายในเพจไปแล้ว ยังยื่นจดสิทธิบัตรการออกแบบได้ไหม

ยื่นได้ แต่เสี่ยงไม่ผ่าน พ.ร.บ.สิทธิบัตร มาตรา 57 ถือว่าแบบที่เปิดเผยภาพในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่เผยแพร่แล้ว หรือใช้แพร่หลายในไทยก่อนวันยื่นคำขอ ไม่ใช่แบบใหม่ ภาพลายที่โพสต์ไปแล้วจึงอาจทำให้ลายนั้นจดไม่ได้ ลายถัดไปควรยื่นก่อนเปิดตัว และถ้าไม่แน่ใจให้ปรึกษากรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อนยื่น

สิทธิบัตรการออกแบบลายผ้าคุ้มครองกี่ปี ต่ออายุได้ไหม

ตามกฎหมายปัจจุบัน สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์มีอายุ 10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอในไทย ตามมาตรา 62 และต่ออายุไม่ได้ ไม่เหมือนเครื่องหมายการค้า ร่างกฎหมายใหม่เสนอขยายเป็น 15 ปี แต่เมื่อ มี.ค. 2569 ยังอยู่ระหว่างเสนอคณะรัฐมนตรี จึงต้องใช้ 10 ปีไปก่อนจนกว่าจะประกาศใช้

ถ้ามีคนก๊อปลายผ้าระหว่างที่คำขอยังไม่ได้รับจดทะเบียน ทำอะไรได้บ้าง

มาตรา 62 ทวิ ระบุว่าการใช้ลายก่อนวันออกสิทธิบัตรไม่ถือว่าละเมิด เว้นแต่คำขอประกาศโฆษณาแล้ว และผู้ก๊อปรู้หรือได้รับแจ้งเป็นหนังสือว่ามีการยื่นขอไว้ กรณีนั้นผู้ขอมีสิทธิเรียกค่าเสียหาย แต่ต้องฟ้องหลังได้รับสิทธิบัตรแล้ว ระหว่างรอจึงควรเก็บหลักฐานการก๊อปไว้ให้ครบ

ลาย 589 คำขอที่เป็นอันดับหนึ่งปี 2569 เป็นลายเสื้อผ้าทั้งหมดหรือเปล่า

ไม่ใช่ ตัวเลข 589 คำขอเป็นหมวดลวดลายผ้าในคำขอสิทธิบัตรการออกแบบช่วง ม.ค.-ก.ย. 2569 ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ผ้าลายเดียวกันใช้ได้ทั้งเสื้อผ้า ผ้าตกแต่งบ้าน และของใช้อื่น ข่าวที่เผยแพร่ไม่ได้แยกว่าใช้กับเสื้อผ้ากี่คำขอ จึงสรุปได้แค่ว่าลายผ้าเป็นหมวดที่ยื่นมากที่สุด

แหล่งอ้างอิง

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพมาโครเปรียบเทียบหมึกยางที่นูนเป็นชั้นเงาอยู่บนผิวผ้า กับหมึกจมที่ซึมลงไปในเนื้อผ้าจนสัมผัสเรียบ บนเสื้อคอตตอนตัวเดียวกัน

หมึกสกรีนเสื้อ หมึกยาง vs หมึกจม ต่างกันยังไง

จะสั่งสกรีนเสื้อแบบซิลค์สกรีนทั้งที หลายคนสงสัยว่า หมึกสกรีนเสื้อ มีกี่แบบ และแต่ละแบบให้ผลต่างกันยังไง เพราะเลือกหมึกผิดประเภท ลายที่ได้อาจแข็งกระด้าง ระบายอากาศไม่ดี หรือสีจมหายไปกับเนื้อผ้าจนไม่เด่นอย่างที่ตั้งใจ คำตอบคือหมึกซิลค์สกรีนที่ใช้กันมากมี 2 กลุ่มหลัก — หมึกยางที่ลอยนูนอยู่บนผิวผ้า กับ หมึกจมที่ซึมเข้าเนื้อผ้าให้สัมผัสเนียนนุ่ม บทความนี้อธิบายความต่างของทั้งสองแบบ ข้อดี-ข้อจำกัด และแนะนำว่างานแบบไหนควรเลือกหมึกชนิดใด พร้อมราคาและขั้นต่ำงานซิลค์สกรีนจริงจากโรงงาน Anajak

ภาพมาโครเสื้อยืดคอตตอนสองตัวพับซ้อนกันให้ขอบผ้าชนกัน ตัวหนึ่งเนื้อหนาแน่น อีกตัวบางเนียน เห็นความต่างของความหนาผ้าชัดเจน

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? เสื้อยืดกี่แกรมดี

ผ้า 20s กับ 32s ต่างกันยังไง? ต่างกันที่ เบอร์เส้นด้าย (yarn count) ที่ใช้ถักเสื้อเป็นหลัก — เลข 20s หมายถึงเส้นด้ายเบอร์ 20 ที่เส้นหนากว่า ทำให้ได้ผ้าหนาแน่นอยู่ทรง ส่วน 32s คือเส้นด้ายเบอร์ 32 ที่เล็กและละเอียดกว่า เนื้อผ้าจึงบางเบาและเนียนกว่า จุดต่างนี้ส่งผลตั้งแต่ความหนา น้ำหนัก ทรงเสื้อ ไปจนถึงราคาและงานที่เหมาะ หลายคนสั่งเสื้อแล้วได้เนื้อหนาเกินจนใส่ร้อน หรือบางเกินจนดูไม่มีราคา เพราะดูแค่ว่า 'กี่แกรม' โดยไม่เข้าใจว่าเบอร์เส้นด้ายกับแกรมสัมพันธ์กันอย่างไร บทความนี้อธิบายความต่างของผ้า 20s กับ 32s (รวมถึง 30s ที่อยู่ตรงกลาง) และสรุปว่าเสื้อยืดกี่แกรมเหมาะกับงานแบบไหน พร้อมสเปกจริง ราคาเริ่มต้น และความหนาแต่ละรุ่นจากโรงงาน Anajak เพื่อให้เลือกผ้าได้ตรงงานตั้งแต่ครั้งแรก

ภาพในโรงงาน มือกำลังลอกแผ่นฟิล์มลายดอกไม้สีสดออกจากเสื้อที่พับไว้ ข้างๆ มีกรอบตะแกรงและยางปาดหมึกวางอยู่

DTF กับ ซิลค์สกรีน เลือกแบบไหนดี? เทียบครบทุกมุม

จะสกรีนเสื้อทั้งที ควรเลือก DTF กับ ซิลค์สกรีน แบบไหนดี? ทั้งสองเทคนิคนิยมกันมากในไทย แต่ให้ผลลัพธ์ ราคา และความคุ้มที่ต่างกันชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อจำนวนที่สั่งและจำนวนสีของลายไม่เท่ากัน เลือกผิดอาจจ่ายแพงเกินจำเป็น หรือได้งานไม่ตรงกับที่ต้องการ บทความนี้เทียบ DTF (Direct to Film) กับ ซิลค์สกรีน (บล็อกสกรีน) ให้ครบทุกมุม ทั้งวิธีพิมพ์ ความคมชัด ความทน เนื้อผ้าที่รองรับ และราคาจริงจากโรงงาน Anajak พร้อมสรุปให้ชัดว่างานแบบไหนควรใช้เทคนิคใด เพื่อให้คุณเลือกได้ถูกตั้งแต่ก่อนสั่ง

ความคิดเห็น

ระบบความคิดเห็นจะเปิดใช้งานเร็วๆ นี้

ทักไลน์ได้ตลอดเวลา

พร้อมเริ่มผลิต
กับเราแล้วหรือยัง?

ติดต่อเราวันนี้เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคาที่เหมาะกับคุณที่สุด

ปรึกษาฟรีใบเสนอราคาใน 24 ชม.ไม่มีขั้นต่ำ