แถบสะท้อนแสงบนเสื้อทำงานเมื่อโดนไฟรถส่อง ไม่ได้ "เรืองแสง" ได้เอง แต่ใช้ลูกแก้วหรือปริซึมขนาดเล็กมากส่งแสงของไฟรถกลับไปทางเดิมที่มันมา คนขับที่อยู่ใกล้ไฟหน้าจึงเห็นแถบสว่างจ้าในที่มืด ส่วนสีเหลืองหรือส้มสดของตัวเสื้อเป็นอีกเรื่อง เพราะเป็นวัสดุอีกชนิดที่ช่วยให้เห็นตอนกลางวันเป็นหลัก
แถบสะท้อนแสงทำงานยังไง ทำไมโดนไฟรถแล้วสว่างจ้า
แถบสะท้อนแสงทำงานด้วยหลักการ retroreflection คือส่งแสงกลับไปยังทิศที่แสงมา ไม่ใช่สะท้อนกระจายไปทุกทางแบบกระจกหรือผ้าสีขาว ตามที่ FHWA (สำนักงานทางหลวงสหรัฐฯ) อธิบายไว้ ถ้าผู้สังเกตอยู่ใกล้แหล่งกำเนิดแสง เช่น คนขับที่นั่งอยู่หลังไฟหน้า วัสดุสะท้อนแสงจะดูสว่างกว่าวัสดุธรรมดามาก
ลองนึกถึงลูกบอลที่ขว้างเข้ามุมห้องซึ่งมีผนังสามด้านตั้งฉากกัน ลูกบอลจะเด้งกลับมาทางที่ขว้างมา กระจกเงาธรรมดาไม่ได้ทำแบบนี้ เพราะสะท้อนแสงไปคนละทิศกับที่แสงมา เสื้อที่มีแถบสะท้อนแสงจึงสว่างจ้าเมื่อมีไฟส่องมาจากทิศที่คนมองอยู่ใกล้ ส่วนเมื่อไม่มีไฟส่อง แถบก็ไม่มีแสงอะไรให้ส่งกลับ
ลูกแก้วจิ๋วในแถบสะท้อนแสงส่งแสงกลับได้อย่างไร
ลูกแก้วขนาดจิ๋วในแถบสะท้อนแสงใช้การหักเหของแสงรวมแสงไปที่ชั้นสะท้อนด้านหลังลูกแก้ว แล้วแสงหักเหอีกครั้งตอนออกจากลูกแก้ว จึงวิ่งกลับไปทางเดิม Avery Dennison ผู้ผลิตวัสดุสะท้อนแสงอธิบายว่าด้านหลังของลูกแก้วมักเคลือบด้วยอะลูมิเนียมเพื่อทำหน้าที่เป็นกระจก
ลำดับของแสงจึงเป็นแบบนี้ แสงจากไฟรถเข้าลูกแก้วและหักเหเข้าหาจุดโฟกัสด้านหลัง ชั้นอะลูมิเนียมสะท้อนแสงกลับ แล้วแสงหักเหอีกครั้งตอนออกจากลูกแก้ว ข้อดีของลูกแก้วคือรูปทรงกลม แสงที่เข้ามาจากมุมไหนก็ทำงานได้ใกล้เคียงกัน ภาพรวมจึงดูสม่ำเสมอเมื่อมองจากหลายมุม
ข้อเสียมีสองอย่างตามที่ Avery Dennison ระบุ คือลูกกลมเรียงชิดกันไม่ได้จนเต็มพื้นที่ จึงมีช่องว่างระหว่างลูก และชั้นเคลือบโลหะดูดแสงไปส่วนหนึ่ง ไม่ได้สะท้อนทั้งหมด ORAFOL ผู้ผลิตอีกรายประเมินว่าเทคโนโลยีลูกแก้วคืนแสงได้ราว 28% ซึ่งเป็นตัวเลขจากผู้ผลิตเอง เงื่อนไขการวัดไม่ได้ระบุไว้ในหน้าเว็บ จึงควรอ่านเป็นภาพรวมเท่านั้น
ผ้าสะท้อนแสงแบบปริซึมเล็กต่างจากแบบลูกแก้วยังไง
วัสดุสะท้อนแสงแบบไมโครปริซึมใช้ปริซึมทรงมุมลูกบาศก์ (cube corner) ที่มีสามด้านตั้งฉากกัน แสงกระทบด้านที่หนึ่ง ด้านที่สอง และด้านที่สาม แล้วเลี้ยวกลับ 180 องศาไปหาแหล่งกำเนิด Avery Dennison ระบุว่าปริซึมเรียงต่อกันเป็นแผงได้แนบสนิท ไม่เหลือช่องว่างแบบลูกแก้ว และการสะท้อนกลับภายในสูญเสียพลังงานน้อยกว่า
ผลคือแบบปริซึมสว่างกว่า ORAFOL ระบุว่าแบบไมโครปริซึมคืนแสงได้ราว 66% หรือสว่างกว่าแบบลูกแก้ว 2 ถึง 3 เท่า (ตัวเลขจากผู้ผลิต เช่นเดียวกับข้างบน) แต่ปริซึมมีข้อจำกัดคือต้องการให้แสงเข้ามาในช่วงมุมที่กำหนด ถ้าแสงเฉียงเกินช่วงนั้น แสงส่วนใหญ่จะทะลุผ่านและสูญเสียไป และมองจากหลายมุมแล้วความสว่างไม่สม่ำเสมอเท่าลูกแก้ว
เรื่องที่ผู้ซื้อควรรู้อีกข้อคือ ถ้าเป็นลูกแก้วแบบเปิดผิว (exposed) ที่ไม่มีฟิล์มปิดทับ ORAFOL ระบุว่าประสิทธิภาพต่ำลงเมื่อฝนตกและเสียหายจากการเสียดสีได้ง่าย ส่วนแบบที่มีชั้นปิด (encapsulated) ทนกว่า
เสื้อสะท้อนแสงกับผ้าสีสะท้อนแสงเรืองแสงต่างกันยังไง
ผ้าสีเหลืองหรือส้มสดของเสื้อสะท้อนแสงเป็นวัสดุพื้น (background material) ที่มีสมบัติฟลูออเรสเซนต์ ทำให้เห็นเด่นตอนกลางวัน ส่วนแถบเงินที่เป็นวัสดุสะท้อนแสง (retroreflective) ช่วยตอนกลางคืนเมื่อมีไฟรถส่อง OSHwiki ของหน่วยงานความปลอดภัยและสุขภาพในการทำงานของสหภาพยุโรป (EU-OSHA) อธิบายว่าเสื้อสะท้อนแสงที่ดีต้องมีวัสดุทั้งสองชนิด เพราะแต่ละอย่างทำงานคนละช่วงเวลา
สีที่มาตรฐานยอมรับสำหรับวัสดุพื้นมีสามสี คือเหลือง ส้มแดง และแดง ตามเอกสารของหน่วยงานความปลอดภัยและสุขภาพแห่งไอร์แลนด์ (HSA) เอกสารของ HSA ระบุว่าวัสดุพื้นนี้ช่วยให้มองเห็นตอนกลางวัน และอาจช่วยตอนกลางคืนได้บ้าง แต่แถบสะท้อนแสงต่างหากที่ถูกออกแบบมาสำหรับช่วงมืดโดยเฉพาะ และต้องมีแสงส่องมาจึงทำงาน ทั้งสองอย่างเป็นคนละเรื่องกับการเรืองแสงในที่มืดที่คุณอาจเคยอ่านในบทความหมึกเรืองแสงในที่มืดทำงานยังไง และไม่เหมือนกับผ้าขาวที่สว่างใต้แสงแบล็กไลต์ตามที่เล่าไว้ในทำไมเสื้อขาวถึงเรืองใต้แสงแบล็กไลต์
มาตรฐาน EN ISO 20471 แบ่งชั้น 1 2 3 ยังไง
มาตรฐาน EN ISO 20471 แบ่งเสื้อทัศนวิสัยสูงเป็น 3 ชั้น โดยชั้นที่สูงขึ้นต้องมีพื้นที่วัสดุพื้นและวัสดุสะท้อนแสงมากขึ้น ตัวเลขขั้นต่ำเป็นดังตาราง
| ชั้น | วัสดุพื้นฟลูออเรสเซนต์ขั้นต่ำ | วัสดุสะท้อนแสงขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| ชั้น 1 | 0.14 ตร.ม. | 0.10 ตร.ม. |
| ชั้น 2 | 0.50 ตร.ม. | 0.13 ตร.ม. |
| ชั้น 3 | 0.80 ตร.ม. | 0.20 ตร.ม. |
ตัวเลขนี้มาจากเอกสารของ OSHwiki และ HSA ที่ตรงกัน ชั้นของเสื้อตัดสินจากวัสดุชนิดที่มีพื้นที่น้อยที่สุดเทียบกับเกณฑ์ ถ้าวัสดุพื้นถึงชั้น 3 แต่แถบสะท้อนแสงได้แค่ชั้น 2 เสื้อก็นับเป็นชั้น 2
มีรายละเอียดที่คนซื้อมักพลาดสามเรื่อง เรื่องแรกคือเสื้อชั้น 3 ต้องคลุมลำตัว และมีแถบสะท้อนแสงที่แขนเสื้อหรือขากางเกงเต็มความยาวอย่างน้อยอย่างใดอย่างหนึ่ง เรื่องที่สองคือ KÜBLER ผู้ผลิตชุดทำงานในยุโรปชี้ว่าเสื้อกั๊กตัวเดียวมักได้ไม่ถึงชั้น 3 เพราะพื้นที่ 0.80 ตร.ม. มากกว่าที่เสื้อกั๊กมี ชั้น 3 จึงมักมาจากเสื้อแจ็กเก็ตหรือชุดจั๊มสูท หรือจากเสื้อกับกางเกงที่ได้รับรองเป็นชุดเดียวกัน เรื่องที่สามคือเกณฑ์วัดจากไซส์เล็กที่สุดของรุ่นนั้น แปลว่าเสื้อไซส์ XL ผ่านชั้น 3 ไม่ได้การันตีว่าไซส์ S จะผ่านด้วย
งานแบบไหนควรใช้เสื้อสะท้อนแสงชั้นไหน
ภาคผนวกของมาตรฐาน EN ISO 20471 แนะนำชั้นตามความเร็วของรถที่วิ่งผ่าน ตามที่ KÜBLER สรุปไว้ ชั้น 3 สำหรับงานที่มีรถวิ่งเกิน 60 กม./ชม. เช่น ทางด่วน ชั้น 2 สำหรับรถวิ่งไม่เกิน 60 กม./ชม. เช่น ในเมืองหรือไซต์ก่อสร้าง และชั้น 1 สำหรับรถวิ่งไม่เกิน 30 กม./ชม. เช่น โกดังและพื้นที่ที่มีรถโฟล์คลิฟต์ แนวทางนี้ใช้กับคนที่ทำงานจดจ่อกับงานตรงหน้า ไม่ใช่คนที่ต้องคอยสังเกตการจราจร
ตัวเลขความเร็วเป็นแนวทางจากมาตรฐานยุโรป ไม่ใช่กฎหมายไทย บทความนี้ไม่ได้ตรวจว่าประเทศไทยมีมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมเฉพาะสำหรับเสื้อสะท้อนแสงหรือไม่ หากหน่วยงานหรือโครงการกำหนดเลข มอก. มาในใบสั่งซื้อ ควรตรวจสอบกับ สมอ. โดยตรง
ถ้าสนใจเสื้อฟอร์มสำหรับโรงงานในมุมการสั่งทำทั่วไป ดูเพิ่มที่เสื้อยูนิฟอร์มโรงงาน ส่วนเสื้อที่ต้องการแถบสะท้อนแสงตามชั้นของมาตรฐาน ให้ดูป้ายด้านในและเอกสารรับรองของผลิตภัณฑ์รุ่นนั้นเป็นหลัก
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับผ้าสะท้อนแสง
ผ้าสะท้อนแสงเรืองแสงในที่มืดได้เองไหม
ไม่ได้ แถบสะท้อนแสงไม่ผลิตแสงเอง ต้องมีแหล่งกำเนิดแสงอย่างไฟหน้ารถหรือไฟฉายส่องมา แล้วลูกแก้วหรือปริซึมจะส่งแสงกลับไปทางเดิม ถ้าอยู่ในห้องมืดสนิทที่ไม่มีไฟ แถบก็ดูมืดเหมือนผ้าทั่วไป ผ้าที่เรืองแสงได้เองต้องใช้สารเรืองแสงชนิดอื่น ซึ่งมีหลักการต่างกันอย่างสิ้นเชิง
เสื้อสะท้อนแสงสีเหลืองกับสีส้มต่างกันที่การมองเห็นไหม
มาตรฐาน EN ISO 20471 ยอมรับวัสดุพื้นสามสี คือเหลือง ส้มแดง และแดง โดยกำหนดค่าพิกัดสีและความสว่างขั้นต่ำของแต่ละสีไว้ ตามที่ OSHwiki ระบุ ส่วนสีไหนเห็นชัดกว่าในงานจริง คู่มือ EPI ของสเปนที่สรุปมาตรฐานนี้ระบุว่าการมองเห็นดีขึ้นเมื่อเสื้อตัดกับสภาพแวดล้อมมากขึ้น จึงควรดูฉากหลังของพื้นที่ทำงานประกอบการเลือก
แถบสะท้อนแสงแบบลูกแก้วกับแบบปริซึมอันไหนสว่างกว่า
แบบปริซึมสว่างกว่าเมื่อไฟส่องตรงเข้ามา ผู้ผลิตอย่าง ORAFOL ระบุว่าสว่างกว่าแบบลูกแก้ว 2 ถึง 3 เท่า แต่ปริซึมทำงานดีเฉพาะช่วงมุมแสงที่กำหนด ส่วนลูกแก้วทนมุมแสงเฉียงได้สม่ำเสมอกว่า การเลือกจึงขึ้นกับว่าคนขับมองจากมุมไหนเป็นหลัก และต้องเทียบจากเอกสารรับรองของผลิตภัณฑ์แต่ละรุ่น ไม่ใช่เทียบจากชนิดวัสดุอย่างเดียว
เสื้อกั๊กสะท้อนแสงตัวเดียวถึงชั้น 3 ได้ไหม
โดยทั่วไปไม่ได้ เพราะชั้น 3 ต้องมีวัสดุพื้นขั้นต่ำ 0.80 ตร.ม. ซึ่งมากกว่าพื้นที่ของเสื้อกั๊กส่วนใหญ่ ตามที่ KÜBLER ชี้ ผลิตภัณฑ์ที่เข้าชั้น 3 มักเป็นแจ็กเก็ตหรือชุดจั๊มสูท หรือเสื้อกับกางเกงที่ได้รับรองเป็นชุด ก่อนซื้อจึงควรอ่านป้ายด้านในที่ระบุชั้นและเลขมาตรฐานทุกครั้ง
แหล่งอ้างอิง
- Avery Dennison, Reflective Sheeting: 2. Technologies (reflectives.averydennison.com/en/home/learn/learn-sheeting/2-technologies.html)
- ORAFOL Americas, Reflective Solutions: Technology (orafol.com/en/americas/products/reflective-solutions/technology)
- FHWA, Nighttime Visibility of Traffic Signs, Chapter 1 Introduction (highways.dot.gov/safety/other/visibility/workshops-nighttime-visibility-traffic-signs-summary-workshop-findings-7)
- EU-OSHA, OSHwiki: Protective clothing, Reflective clothing (oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/protective-clothing-reflective-clothing)
- Health and Safety Authority (Ireland), High visibility clothing (hsa.ie/media/hkgnfdi5/103348-hsa-high-visibility-document-final.pdf)
- Guías del EPI (ASEPAL), Ropa de protección de alta visibilidad (guiadelepi.asepal.es/guia-epi/ropa-de-proteccion-de-alta-visibilidad/)
- KÜBLER Workwear, EN ISO 20471 high visibility: classes (kuebler.eu/en/service/protection-standards/en-iso-20471/)





