ผ้ากันน้ำที่ระบายเหงื่อได้อย่างเสื้อ Gore-Tex ทำงานด้วยเยื่อบางที่เรียกว่าเมมเบรน ซึ่งมีรูพรุนเล็กมากจนหยดฝนผ่านไม่ได้ แต่ไอเหงื่อที่เป็นโมเลกุลเดี่ยวๆ ลอดออกไปได้ ส่วนเสื้อกันฝนพลาสติกธรรมดากันน้ำได้เหมือนกัน แต่ไม่มีรูให้ไอเหงื่อออก เราจึงรู้สึกอบและเหนียวตัวอยู่ข้างใน
ผ้ากันน้ำแต่ระบายอากาศได้ ทำงานยังไง
เมมเบรนของ Gore-Tex เป็นแผ่นฟิล์มบางมากที่เคลือบติดอยู่ระหว่างผ้าชั้นนอกกับผ้าชั้นใน เนื้อฟิล์มเต็มไปด้วยรูพรุนระดับจิ๋ว ใหญ่กว่าโมเลกุลไอน้ำแต่เล็กกว่าหยดน้ำมาก ฝนจึงเข้าไม่ได้ ขณะที่ไอเหงื่อออกได้
Gore ระบุบนเว็บไซต์ของตัวเองว่าเมมเบรนรุ่นดั้งเดิมมีรูประมาณเก้าพันล้านรูต่อตารางนิ้ว แต่ละรูเล็กกว่าหยดน้ำราว 20,000 เท่า และใหญ่กว่าโมเลกุลไอน้ำราว 700 เท่า ตัวเลขนี้เป็นคำกล่าวของผู้ผลิตเอง เรายังไม่ได้เห็นผลทดสอบอิสระที่ยืนยันซ้ำ จึงอ่านเป็นภาพรวมของหลักการเท่านั้น
เหตุผลที่ทำได้คือฝนเป็นหยดน้ำที่ประกอบด้วยโมเลกุลน้ำจำนวนมากเกาะกลุ่มกัน มีแรงตึงผิวช่วยยึดไว้ รูเล็กๆ จึงดันหยดทั้งก้อนผ่านไม่ได้ ส่วนไอเหงื่อเป็นโมเลกุลเดี่ยวๆ ที่ระเหยจากผิว ขนาดเล็กพอจะลอดรูเดียวกันออกไปได้
ทำไมเสื้อกันฝนพลาสติกถึงทำให้เหงื่อออกมาก
เสื้อกันฝนพลาสติกหรือผ้าเคลือบยางกันน้ำได้เพราะเป็นแผ่นทึบ ไม่มีรูพรุนเลย ไอเหงื่อจึงไม่มีทางออก และควบแน่นเป็นหยดน้ำเกาะอยู่ด้านในตัวเสื้อ
ลองนึกถึงตอนใส่เสื้อกันฝนแบบเสื้อคลุมบางๆ เดินในฤดูฝนที่กรุงเทพฯ ฝนไม่โดนตัวเลยสักหยด แต่ครึ่งชั่วโมงต่อมาเสื้อข้างในก็ชื้นไปหมด คนจำนวนมากเข้าใจว่าเสื้อรั่ว ทั้งที่จริงเป็นเหงื่อของตัวเองที่ไม่มีทางไปต่อ
ผ้าที่ระบายอากาศได้จึงต้องแก้โจทย์ที่ขัดกันสองข้อพร้อมกัน คือกันของเหลวไว้ แต่ปล่อยไอออกมา ซึ่งเมมเบรนแบบรูพรุนจิ๋วทำได้โดยไม่ต้องใช้พัดลมหรือช่องเปิดเลย
DWR คืออะไร และทำไมเสื้อ Gore-Tex ถึงดูเหมือน "เปียก"
DWR (Durable Water Repellent) คือสารเคลือบผิวผ้าชั้นนอกที่ทำให้น้ำจับเป็นเม็ดแล้วกลิ้งหลุดไป สารนี้เป็นคนละส่วนกับเมมเบรนข้างใน และไม่ใช่ตัวที่ทำให้เสื้อกันน้ำจริง
Claudia Leiner จากทีมการตลาดของ Gore-Tex ให้สัมภาษณ์กับร้าน Ellis Brigham ว่าคนมักเข้าใจผิดว่าเม็ดน้ำที่กลิ้งบนเสื้อเกิดจากเมมเบรน ความจริงมาจาก DWR และเมื่อสารเคลือบนี้เสื่อม ผิวผ้านอกจะอิ่มน้ำ หรือที่เรียกกันว่า wet out ผิวเราแยกไม่ออกระหว่างผ้าที่เปียกกับผ้าที่แนบตัว จึงรู้สึกเหมือนเสื้อรั่ว ทั้งที่น้ำอาจยังเข้าไม่ถึงตัว
เมื่อผ้าชั้นนอกอิ่มน้ำ ไอเหงื่อก็ออกยากขึ้นด้วย เสื้อจึงอบกว่าเดิม Gore แนะนำให้ซักเสื้อตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์เพื่อฟื้นผิวนอกกลับมา ไม่ใช่เก็บไว้ไม่ซักเพราะกลัวเสียหาย ส่วนผ้าที่ช่วยดึงเหงื่อออกจากผิวอีกแบบหนึ่ง อ่านต่อได้ในบทความเรื่อง ผ้าระบายเหงื่อและดรายฟิต
ตัวเลข "ระบายอากาศ" ดูยังไงถึงไม่โดนหลอก
ค่าความระบายอากาศของผ้ากันน้ำมักบอกเป็นสองแบบ คือ RET ซึ่งยิ่งต่ำยิ่งระบายดี และ MVTR ซึ่งยิ่งสูงยิ่งระบายดี สองค่านี้เทียบกันตรงๆ ไม่ได้ เพราะวัดคนละวิธีและทิศทางของตัวเลขกลับกัน
RET วัดตามมาตรฐาน ISO 11092 โดยใช้แผ่นโลหะอุ่นที่จำลองผิวหนัง แล้ววัดว่าไอน้ำผ่านผ้าได้ยากแค่ไหน ส่วน MVTR วัดเป็นกรัมของไอน้ำที่ผ่านผ้าขนาด 1 ตารางเมตรใน 24 ชั่วโมง และมีหลายวิธีทดสอบซึ่งให้ตัวเลขต่างกัน แบรนด์บางรายไม่ระบุว่าใช้วิธีไหน ตอนอ่านป้ายสินค้าจึงควรดูว่าเป็นค่าไหน และใช้วิธีทดสอบอะไร ตัวเลขเดี่ยวๆ ที่ไม่บอกวิธีวัดเอาไปเทียบข้ามยี่ห้อไม่ได้
อีกเรื่องที่ควรรู้คือผ้ากันน้ำระบายอากาศได้ดีที่สุดเมื่อในตัวเสื้ออุ่นกว่าข้างนอกมาก เช่นตอนเล่นสกีในอากาศเย็น วันที่ร้อนชื้นแบบเมืองไทย ไอเหงื่อมีแรงผลักออกน้อยลง ต่อให้ใช้ผ้าดีก็ยังรู้สึกอบกว่าที่คิดไว้ ตามที่ร้านอุปกรณ์กลางแจ้ง evo อธิบายไว้
จาก ePTFE มาเป็น ePE และสารเคลือบที่ไม่มี PFAS
Gore-Tex รุ่นดั้งเดิมใช้เมมเบรน ePTFE (expanded polytetrafluoroethylene) ต่อมา Gore พัฒนาเมมเบรนรุ่นใหม่จากโพลีเอทิลีนแบบขยาย หรือ ePE ซึ่งเป็นพลาสติกคนละตระกูลกับ PTFE และไม่ใช่สารกลุ่มฟลูออรีน
Gore เรียกผลิตภัณฑ์ใหม่ว่า "ปราศจาก PFAS ที่ตั้งใจเติมเข้าไป" (made without intentionally added PFAS) และระบุว่าอาจมีร่องรอยเล็กน้อยปนอยู่ได้ จึงไม่ควรเรียกว่าไม่มี PFAS เลยโดยสมบูรณ์ ผ้าลามิเนตรุ่นนี้รวมถึงสาร DWR ก็เป็นสูตรไร้ฟลูออรีนเช่นกัน
เรื่องที่มาและข้อกำหนดของ PFAS ในเสื้อผ้า เราแยกไว้ในบทความเรื่อง ข้อจำกัด PFHxA ของสหภาพยุโรปกับเสื้อกันฝน บทนี้จึงพูดถึงเฉพาะหลักการทำงานของเมมเบรน
ถ้าจะซื้อเสื้อกันฝนไปใช้ที่ไทยหรือไปเที่ยวญี่ปุ่น ควรดูอะไร
ควรดูสามอย่างก่อนซื้อ คือผ้าเป็นแบบเมมเบรนรูพรุนหรือเป็นแผ่นเคลือบทึบ ป้ายระบุค่า RET หรือ MVTR พร้อมวิธีทดสอบหรือไม่ และมีคำแนะนำการซักเพื่อดูแล DWR หรือไม่
สำหรับใช้ในเมืองไทยที่ร้อนชื้น เสื้อกันฝนระบายอากาศดีช่วยลดอาการอบได้ แต่ไม่ได้ทำให้เย็นสบายเหมือนไม่ได้ใส่ คนที่เดินเร็วหรือปั่นจักรยานควรเลือกรุ่นมีช่องใต้วงแขนเพิ่มด้วย ส่วนทริปญี่ปุ่นหรือเกาหลีช่วงหนาว ความต่างของอุณหภูมิในตัวเสื้อกับข้างนอกมาก เมมเบรนจะทำงานได้ดีขึ้น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องผ้ากันน้ำระบายอากาศ
Gore-Tex คืออะไร และต่างจากผ้าร่มธรรมดาอย่างไร
Gore-Tex คือชื่อการค้าของผ้าลามิเนตที่มีเมมเบรนรูพรุนจิ๋วอยู่ตรงกลาง ผลิตโดยบริษัท W. L. Gore & Associates ผ้าร่มธรรมดามักเป็นผ้าเคลือบหรือผ้าทอแน่นที่กันฝนได้ระดับหนึ่ง แต่ไม่มีเมมเบรนแยกชั้น ผ้าร่มจึงระบายไอเหงื่อได้น้อยกว่า และอาจซึมเมื่อโดนฝนนาน
เสื้อ Gore-Tex ทำไมยังมีเหงื่อเกาะด้านใน
เหงื่อเกาะด้านในเกิดได้เมื่อเราออกแรงมาก อากาศร้อนชื้น หรือผ้าชั้นนอกอิ่มน้ำจนไอเหงื่อออกยาก ผ้าระบายอากาศช่วยให้ไอเหงื่อออกได้ แต่ถ้าเหงื่อออกเร็วกว่าที่ผ้าระบายทัน ความชื้นก็ยังเหลือในตัวเสื้ออยู่ดี ลองเปิดซิปใต้วงแขนหรือถอดชั้นในที่หนาออกช่วยได้
DWR หมดอายุจริงไหม และต้องทำอย่างไร
DWR เสื่อมได้จากการใช้งาน การเสียดสี และคราบสกปรกบนผิวผ้า เมื่อผ้าไม่กลิ้งน้ำแล้ว ผิวนอกจะอิ่มน้ำและเสื้อรู้สึกหนักเหมือนรั่ว Gore แนะนำให้ซักตามป้ายดูแลผลิตภัณฑ์เพื่อรักษาประสิทธิภาพของ DWR ถ้าซักแล้วผ้ายังไม่กลิ้งน้ำ ให้ดูคำแนะนำของแบรนด์เสื้อตัวนั้นว่ามีวิธีเติมสารเคลือบอย่างไร
เมมเบรน ePE ต่างจาก ePTFE อย่างไร
ePE ทำจากโพลีเอทิลีนแบบขยาย ส่วน ePTFE ทำจากโพลีเตตระฟลูออโรเอทิลีนแบบขยาย ทั้งสองมีโครงสร้างรูพรุนจิ๋วเหมือนกันและทำงานแบบเดียวกัน ต่างกันที่วัสดุ Gore ระบุว่า ePE ไม่มีฟลูออรีนเป็นส่วนผสมที่ตั้งใจเติม และให้ผลิตภัณฑ์ที่เบาและบางลง
ผ้ากันน้ำระบายอากาศซักได้ไหม
ซักได้ตามป้ายดูแลของแต่ละรุ่น Gore ระบุว่าผ้า Gore-Tex ไม่ต้องกลัวเครื่องซักผ้า และการซักช่วยรักษาประสิทธิภาพของ DWR คราบสกปรกที่สะสมบนผิวผ้าทำให้น้ำไม่กลิ้งหลุดได้ง่ายขึ้น ก่อนซักให้อ่านป้ายดูแลของเสื้อตัวนั้นเสมอ เพราะแต่ละรุ่นและแต่ละแบรนด์มีข้อแนะนำไม่เหมือนกัน
แหล่งอ้างอิง
- GORE-TEX Brand, The Innovative GORE-TEX Membrane (gore-tex.com/blog/the-gore-tex-membrane-what-it-is-how-it-works-and-why-you-need-it)
- GORE-TEX Brand, Next-Gen GORE-TEX Products with ePE Membrane (gore-tex.com/technology/new-products)
- Ellis Brigham, Understanding the Next Generation of GORE-TEX Pro Products with Claudia Leiner (ellis-brigham.com)
- evo, GORE-TEX ePE Guide และ How GORE-TEX Works (evo.com/blogs/guides)
- Rab, Breathability in Waterproofs Explained (rab.equipment/rab-lab/how-breathable-is-my-waterproof)
- ISO 11092 Textiles — Physiological effects — Measurement of thermal and water-vapour resistance under steady-state conditions





