ผ้าใยสับปะรดคือผ้าที่ทำจากเส้นใยซึ่งขูดหรือหมักออกมาจากใบสับปะรด ไม่ใช่จากผลที่เรากิน เส้นใยยาวและแข็งแรง แต่ได้จากใบน้อยมาก ประมาณ 1 ถึง 3% ของน้ำหนักใบสด จึงแพงกว่าฝ้าย ถ้าอยากใส่เป็นเสื้อยืด ทางที่งานวิจัยไทยทดลองกันคือผสมกับฝ้าย ส่วน Piñatex ที่เห็นเป็นกระเป๋าและรองเท้าไม่ใช่ผ้าทอ
ผ้าใยสับปะรดทำจากใบอย่างไร
ผ้าใยสับปะรดต้องเริ่มจากแยกเส้นใยยาวออกจากเนื้อใบ มีสามทางหลัก คือขูดด้วยมือ แช่ใบให้เนื้อเปื่อยแล้วรูดเอาเส้นใย หรือใช้เครื่องขูด ตามบทความของ ทวีชัย อมรศักดิ์ชัย และนันทยา เก่งเขตร์กิจ ใน ejournals.swu.ac.th การขูดด้วยมือเป็นวิธีเก่าแก่ที่สุด ได้เส้นใยยาวแต่ค่อนข้างหยาบ ส่วนใบสับปะรดมีชั้นแวกซ์เคลือบอยู่ การแช่น้ำเฉย ๆ จึงใช้เวลานาน
งานวิจัยในหมู่เกาะอะซอเรส (โปรตุเกส) ทดลองหมักใบที่ 25 °C เทียบกับการขูดด้วยมือ พบว่าการหมัก 14 วันได้เส้นใยที่บางและแข็งแรงที่สุด แต่หมักเกิน 28 วันความแข็งแรงตกลงเพราะเซลลูโลสสลายตัว เส้นใยจากงานนี้ยาวได้ถึง 70.8 เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 34.9 ถึง 168.3 ไมโครเมตร (Azores PALF, PMC10906428) ตัวเลขนี้เป็นของสับปะรดพันธุ์อะซอเรส ไม่ใช่พันธุ์ที่ปลูกในไทย
ใบสับปะรดให้เส้นใยได้เท่าไร ทำไมจึงว่าน้อย
บทความของทวีชัยและนันทยาที่อ้างข้างต้นระบุว่าใบสับปะรดสดมีเส้นใยเฉลี่ยราว 2.7% โดยน้ำหนัก แต่ตอนแยกออกมาจริง ตารางเปรียบเทียบในบทความให้ผลผลิตเส้นใยจากการแช่ฟอก 1.17% และจากการขูดด้วยมือ 1.38% ผู้เขียนสรุปว่าการขูดทั้งด้วยมือและด้วยเครื่องใช้แรงงานมาก กำลังผลิตต่ำ จึงผลิตได้จำกัดและใช้ในงานสิ่งทอเท่านั้น
พูดง่าย ๆ คือใบสับปะรด 100 กิโลกรัมได้เส้นใยแห้งแค่ราว 1 ถึง 1.4 กิโลกรัมด้วยวิธีดั้งเดิม ทั้งที่ใบเป็นเศษเหลือหลังเก็บผลอยู่แล้ว ผู้เขียนบทความชี้ว่ากระบวนการต้องใช้แรงงานมากและกำลังผลิตต่ำ
ผ้า piña ของฟิลิปปินส์ต่างจากผ้าใยสับปะรดทั่วไปอย่างไร
ผ้า piña ของจังหวัดอักลัน (Aklan) ในฟิลิปปินส์เป็นผ้าทอมือที่ยูเนสโกขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ใช้ใบสับปะรดพันธุ์ pinya Bisaya ที่อายุ 18 ถึง 24 เดือน ขูดเอาเส้นใยหยาบ (bastos) ด้วยเศษพอร์ซเลน แล้วขูดเส้นใยละเอียด (liniwan) ด้วยกะลามะพร้าว ล้างน้ำ ตากแห้ง
ขั้นที่ใช้เวลาที่สุดคือผูกเส้นใยแต่ละเส้นต่อกันด้วยมือ ปลายต่อปลาย ให้เป็นเส้นด้ายยาวต่อเนื่อง เรียกว่า tinagak ก่อนนำไปสืบเครื่องและทอบนกี่มือที่มีสองที่เหยียบ (ที่มา: UNESCO ICH และเอกสารคำขอขึ้นทะเบียนสินค้า GI ของฟิลิปปินส์) ตามรายงานของ VERA Files การแปรรูป piña ทำด้วยมือจนถึงปัจจุบัน และยูเนสโกระบุว่าเป็นผ้าที่นิยมใช้ตัดชุดพิธีการ
Piñatex คือผ้าใยสับปะรดหรือหนังสับปะรด
Piñatex เป็นวัสดุทดแทนหนัง ไม่ใช่ผ้าทอ ผู้ผลิต Ananas Anam นำเส้นใยใบสับปะรดผสมกรดพอลิแลกติก (PLA) ทำเป็นแผ่นไม่ทอที่เรียกว่า Pinafelt แล้วส่งไปตกแต่งผิวที่สเปนหรืออิตาลี (พิพิธภัณฑ์ MoDiP อ้างข้อมูลจากแคตตาล็อกผู้ผลิต)
เอกสารข้อมูลทางเทคนิคของผู้ผลิตรุ่น Piñatex Original ระบุส่วนประกอบ 72% เส้นใยใบสับปะรด 18% PLA 5% bio-PU และ 5% PU หนา 1.6 ± 0.2 มม. น้ำหนัก 445 กรัมต่อตารางเมตร และดูแลด้วยการเช็ดเท่านั้น ตัวเลขนี้เป็นของรุ่น Original ตามเอกสารผู้ผลิตที่เปิดอ่านเมื่อ พ.ย. 2026 ส่วนรุ่นอื่นมีสัดส่วนต่างกัน
เพราะมี PU อยู่ส่วนหนึ่ง จึงไม่ควรเรียก Piñatex ว่าทำจากพืชล้วน แผ่นหนา 1.6 มม. ที่ต้องเช็ดอย่างเดียวแบบนี้ไม่ใช่วัสดุสำหรับตัดเสื้อยืด
เส้นใยสับปะรดแข็งแรงกว่าฝ้ายจริงไหม
เส้นใยสับปะรดแข็งแรง แต่ตัวเลขเทียบกับฝ้ายตรง ๆ หายากกว่าที่คิด เอกสารของ NSTDA ที่เสนอในการประชุมวิชาการปี 2015 ระบุว่านุ่มเหมือนฝ้ายแต่แข็งแรงกว่า แต่ตัวเลขในเอกสารเดียวกันเป็นค่าของเส้นใยที่ตีเยื่อออกมาแล้ว ความละเอียด 13.5 ดีเนียร์ ความทนแรงดึง 8.07 กรัมต่อดีเนียร์ ยืดตัวที่จุดขาด 3.21% และในส่วนที่อ่านไม่มีตัวเลขฝ้ายมาเทียบ
งานวิจัยอะซอเรสวัดเส้นใยทีละเส้นได้ความทนแรงดึง 37 ถึง 993 เมกะปาสคาล ยืดตัวที่จุดขาด 1.0 ถึง 3.9% ช่วงที่กว้างมากบอกว่าเส้นใยจากแต่ละส่วนของใบต่างกันมาก (ต้นใบ กลางใบ ปลายใบ)
ผ้าใยสับปะรดใส่ทำเสื้อยืดได้จริงไหม
ผ้าใยสับปะรดทำเป็นเสื้อยืดได้ในรูปเส้นด้ายผสมฝ้าย ไม่ใช่สับปะรด 100% งานวิจัยของไทยในวารสารวิจัยเส้นใย ผ้า และแฟชั่น (ปี 2025) ปั่นเส้นด้ายวงแหวนจากสับปะรดผสมฝ้ายสัดส่วน 30:70, 50:50 และ 70:30 พบว่าเพิ่มฝ้ายแล้วเส้นด้ายแข็งแรงและยืดตัวได้มากขึ้น และเมื่อวิเคราะห์สีพบว่าปริมาณสับปะรดในเส้นด้ายมีแนวโน้มลดลงจากกระบวนการผลิต
อีกงานวิจัยในวารสาร Journal of Sustainability Research ใช้ใยสับปะรดจากเครื่องขูดของไทยผสมฝ้าย 20:80, 30:70 และ 50:50 สรุปว่าสัดส่วนสับปะรด 30:70 สมดุลที่สุดระหว่างความแข็งแรง การยืดตัว และความสม่ำเสมอของเส้นด้าย ส่วนสัดส่วนสับปะรดที่สูงขึ้นทำให้เส้นด้ายไม่สม่ำเสมอมากขึ้น งานนี้เป็นการทดลองในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์วางขาย
สำหรับเสื้อยืด เรื่องนี้บอกว่าการผสมฝ้ายเป็นวิธีที่มีงานรองรับ แต่ผ้าที่ได้จะเป็นผ้าผสม ไม่ใช่ผ้าสับปะรดล้วน ถ้าเทียบกับเส้นใยธรรมชาติตัวอื่นที่ใช้ทำเสื้อ อ่านต่อได้ใน ผ้าใยกัญชงของชาวม้ง ผ้าไผ่ ทำจากไผ่หรือเรยอนกันแน่ และ ผ้าคอตตอนออร์แกนิกต่างจากคอตตอนทั่วไปอย่างไร
คำถามที่พบบ่อยเรื่องผ้าใยสับปะรด
ผ้าใยสับปะรดทำมาจากส่วนไหนของต้นสับปะรด
ทำจากเส้นใยในใบ ไม่ได้ทำจากผลหรือเปลือกผล ใบถูกขูดหรือแช่ฟอกให้เนื้อเยื่อหลุดจนเหลือเส้นใยยาว แล้วนำไปปั่นหรือผูกต่อเป็นเส้นด้าย ใบสับปะรดมักเป็นเศษเหลือหลังเก็บผล จึงมีผู้นำมาใช้ประโยชน์เพิ่ม
ทำไมผ้าใยสับปะรดถึงแพงกว่าผ้าฝ้ายทั่วไป
เพราะเส้นใยได้จากใบน้อย ประมาณ 1.17 ถึง 1.38% ของน้ำหนักใบสดในตารางของบทความของทวีชัยและนันทยา และขั้นตอนแยกเส้นใยกับผูกต่อเส้นด้ายใช้แรงงานมือมาก ผ้าอย่าง piña ของฟิลิปปินส์ทำด้วยมือทุกขั้นตอน เราไม่มีตัวเลขราคาต่อเมตรที่ตรวจสอบได้ จึงไม่ขอระบุราคา
Piñatex เป็นหนังสับปะรดที่ทำจากพืช 100% ใช่ไหม
ไม่ใช่ รุ่น Piñatex Original ตามเอกสารผู้ผลิตมีเส้นใยสับปะรด 72% PLA 18% bio-PU 5% และ PU 5% PU ที่ไม่ใช่ bio โดยทั่วไปเป็นพลาสติกจากปิโตรเคมี ดังนั้นจึงไม่ใช่พืชล้วน และผู้ผลิตแนะนำให้ดูแลด้วยการเช็ดอย่างเดียว ไม่ใช่การซักแบบเสื้อผ้า
เสื้อยืดผสมใยสับปะรดมีสัดส่วนเท่าไรถึงใช้ได้
ตามงานวิจัยห้องทดลองใน Journal of Sustainability Research สัดส่วนสับปะรด 30% ต่อฝ้าย 70% สมดุลที่สุดระหว่างความแข็งแรง การยืดตัว และความสม่ำเสมอของเส้นด้ายวงแหวน และเมื่อสัดส่วนสับปะรดสูงขึ้นเส้นด้ายจะไม่สม่ำเสมอมากขึ้น นี่เป็นผลของเส้นด้ายทดลอง ยังไม่ใช่มาตรฐานของเสื้อสำเร็จรูป
เส้นใยสับปะรดแข็งแรงกว่าฝ้ายไหม
เอกสาร NSTDA ระบุว่านุ่มเหมือนฝ้ายแต่แข็งแรงกว่า แต่ในส่วนที่อ่านไม่มีตัวเลขฝ้ายเทียบ งานวิจัยวัดเส้นใยสับปะรดเดี่ยวได้ความทนแรงดึง 37 ถึง 993 เมกะปาสคาล ช่วงกว้างมาก จึงสรุปให้แน่ชัดเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้
แหล่งอ้างอิง
- ทวีชัย อมรศักดิ์ชัย และนันทยา เก่งเขตร์กิจ, ใบสับปะรด: แหล่งเส้นใยธรรมชาติศักยภาพสูง (ejournals.swu.ac.th/index.php/sej/article/download/4821/4616/15803)
- Extraction, characterization and properties evaluation of pineapple leaf fibers from Azores pineapple (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10906428/)
- NSTDA, การประยุกต์ใช้เส้นใยจากใบสัปปะรดสำหรับสิ่งทอเทคนิค (nstda.or.th/nac/2015/download/presentation/April2/CC404-Nundon.pdf)
- UNESCO, Aklan piña handloom weaving (ich.unesco.org/en/RL/aklan-pina-handloom-weaving-01564)
- IPOPHL, เอกสารข้อกำหนดสินค้า GI ผ้า piña ของ Aklan (onlineservices.ipophil.gov.ph/tmgazette/Unlimited/Attachment/JO_20250714_GI.pdf)
- Ananas Anam, PIÑATEX Technical Data Sheets (ananas-anam.com/wp-content/uploads/2024/05/Pinatex-Collections-Technical-Data-Sheets.pdf)
- Museum of Design in Plastics, Pinatex by Ananas Anam (modip.ac.uk/artefact/aibdc-008809)
- โพธิ์หล้า ณ. และคณะ, การศึกษาสมบัติเชิงกายภาพของเส้นด้ายใยผสมจากเส้นใยฝ้ายและเส้นใยสับปะรด, วารสารวิจัยเส้นใย ผ้า และแฟชั่น 5(1) 2025 (li05.tci-thaijo.org/index.php/Textile/article/view/1488)
- Valorization of Pineapple Leaf Agro-Residues into Bio-Based Ring-Spun Yarns, Journal of Sustainability Research (sustainability.hapres.com/htmls/JSR_1923_Detail.html)





