เสื้อขนแกะคันเพราะปลายเส้นใยที่หยาบและแข็งพอจะไม่งอ แล้วจิ้มผิวจนปลายประสาทส่งสัญญาณออกมาเป็นความคัน ไม่ใช่เพราะแพ้ขนแกะเสมอไป ผ้าเมอริโนต่างตรงที่เส้นใยเล็กกว่ามาก โดยทั่วไปเล็กกว่า 22 ไมครอนตามข้อมูลของ The Woolmark Company ปลายเส้นใยจึงงอหลบผิวได้ง่ายกว่า แต่ใส่แล้วจะคันน้อยแค่ไหน ยังขึ้นกับเส้นด้ายและลายถักด้วย
ทำไมเสื้อขนแกะถึงคัน
เสื้อขนแกะหรือผ้าวูลทำให้คันเพราะกลไกทางกายภาพ ปลายเส้นใยที่โผล่จากผิวผ้าแต่ละเส้นทำตัวเหมือนเข็มเล็ก ๆ ถ้าเส้นใยหยาบและโผล่ออกมาสั้นพอ ปลายนั้นจะแข็งเกินกว่าจะงอ และกดผิวแรงพอให้ปลายประสาทใต้ผิวตอบสนอง ความรู้สึกแบบนี้ในวงการสิ่งทอเรียกว่า prickle หรืออาการคันยิบ ๆ
ลองนึกถึงไม้จิ้มฟันกับเส้นผม ถ้าเอาปลายไม้จิ้มฟันกดผิว ไม้ไม่งอ เราจึงรู้สึกเจ็บ แต่ถ้ากดด้วยเส้นผมเส้นเดียว เส้นผมงอไปก่อนจะสร้างแรงกดมากพอ เส้นใยขนแกะก็เป็นแบบเดียวกัน ยิ่งเส้นหนาและส่วนที่โผล่สั้น ยิ่งแข็ง งานวิจัยใน Textile Research Journal ปี 2014 ที่คำนวณด้วยสูตรการโก่งงอของ Euler เสนอว่าแม้เส้นใยเล็กราว 10 ไมครอนก็กระตุ้นอาการคันได้ ถ้าส่วนที่โผล่จากผิวผ้าสั้นมากพอ ความหนาของเส้นใยจึงสำคัญที่สุด แต่ไม่ใช่ตัวแปรเดียว
ปลายเส้นใยที่โผล่จากผิวผ้ายังเป็นต้นเรื่องของขุยบนเสื้อด้วย ใครสงสัยเรื่องนี้ อ่านต่อได้ที่ ทำไมเสื้อยืดเป็นขุย
คันเพราะแพ้ขนแกะหรือเปล่า
อาการคันจากเสื้อขนแกะส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากการแพ้ งานทบทวนหลักฐานย้อนหลังราว 100 ปี ของทีมแพทย์ผิวหนัง แพทย์ภูมิแพ้ และนักวิจัยสิ่งทอจากออสเตรเลียและอังกฤษ ตีพิมพ์ใน Acta Dermato-Venereologica ปี 2017 สรุปว่าหลักฐานที่มีตอนนี้ไม่สนับสนุนว่าเส้นใยขนแกะเป็นสารก่อภูมิแพ้ทางผิวหนัง และอาการระคายเคืองผิวสัมพันธ์กับเส้นใยที่หยาบ ส่วนการแพ้ลาโนลิน โครเมียม หรือฟอร์มาลดีไฮด์จากเสื้อขนแกะที่ผลิตด้วยกระบวนการสมัยใหม่ งานเดียวกันประเมินว่าเกิดได้ยากมาก
ยากมากไม่ได้แปลว่าไม่มีเลย คนแต่ละคนผิวไวไม่เท่ากัน และเสื้อขนแกะหนึ่งตัวมีทั้งสีย้อม สารตกแต่ง และเส้นใยอื่นผสมอยู่ด้วย ถ้าใส่แล้วมีผื่นแดง ตุ่ม หรืออาการไม่หายหลังถอดเสื้อ ควรให้แพทย์ดู อย่าเพิ่งสรุปเองว่าเป็นแค่ผ้าหยาบ
ผ้าเมอริโนคืออะไร ต่างจากขนแกะทั่วไปตรงไหน
ผ้าเมอริโนคือผ้าที่ทำจากขนของแกะพันธุ์เมอริโน ซึ่งให้เส้นใยละเอียดที่สุดในบรรดาขนแกะ The Woolmark Company ระบุว่าเส้นใยเมอริโนโดยทั่วไปเล็กกว่า 22 ไมครอน เทียบกับเส้นผมคนที่เฉลี่ย 50 ถึง 100 ไมครอน หรือราวหนึ่งในสามของเส้นผม ขณะที่ขนแกะสายพันธุ์อื่นจำนวนมากหยาบกว่า และเหมาะกับงานอย่างพรมหรือผ้าหุ้มเบาะ
เมื่อเส้นใยเล็ก ปลายเส้นใยที่โผล่ออกมาก็งอง่ายกว่า โอกาสที่ปลายจะแข็งพอจิ้มผิวจึงลดลง Woolmark เองก็เขียนไว้ว่าเสื้อที่คันเป็นเพราะความหยาบของเส้นใย ไม่ใช่เพราะชนิดของเส้นใย และวางเมอริโนเป็นเส้นใยสำหรับเสื้อผ้าที่ใส่แนบผิว
แต่เมอริโนไม่ได้แปลว่าไม่คันทุกตัว คำว่าเมอริโนบอกสายพันธุ์แกะ ไม่ได้บอกว่าเสื้อตัวนั้นใช้เส้นใยละเอียดระดับไหน หรือถักแบบไหน คนที่ผิวไวอาจยังรู้สึกยิบ ๆ ได้ โดยเฉพาะตอนเหงื่อออก
ความนุ่มตอนจับในร้าน ไม่ได้บอกว่าใส่แล้วจะคันไหม
ความนุ่มตอนเอามือลูบเสื้อขนแกะในร้านบอกได้ไม่มากว่าใส่แล้วจะคันไหม ซีอีโอของ Sheep CRC หนึ่งในหน่วยงานที่ร่วมพัฒนาเครื่อง Wool ComfortMeter กับ CSIRO มหาวิทยาลัย Deakin และหน่วยงานด้านขนแกะของออสเตรเลีย ให้สัมภาษณ์กับ ABC เมื่อปี 2012 ว่าความรู้สึกตอนจับผ้ามักไม่สัมพันธ์กับความคันตอนสวมจริง เสื้อที่จับแล้วนุ่มอาจคันได้ โดยเฉพาะเมื่อเริ่มมีเหงื่อและผิวนิ่มลง
เครื่อง Wool ComfortMeter ทำงานด้วยการลากเส้นลวดไวต่อแรงผ่านผิวผ้า แล้วนับปลายเส้นใยที่แข็งพอจะดีดลวด ตามเอกสารของ AWTA (เม.ย. 2013) ค่าที่ต่ำกว่า 400 สัมพันธ์กับการที่ผู้สวมโดยเฉลี่ยไม่รู้สึกระคายเคือง (ปรับเทียบจากการทดลองให้คนสวมจริงในสภาพอากาศเย็นขณะอยู่นิ่ง) ส่วนค่าที่สูงกว่า 400 สัมพันธ์กับความระคายเคืองที่มากขึ้น ตัวเลขนี้คนทั่วไปไม่ได้เห็นบนป้าย แต่ช่วยยืนยันว่าความคันวัดได้จริง
งานของ Deakin ที่ตีพิมพ์ใน International Journal of Clothing Science and Technology ปี 2018 ซื้อเสื้อถักขนแกะที่วางขายจริง 177 ตัว ซึ่งผลิตในช่วงราวสองทศวรรษ มาวัดด้วยเครื่องนี้ ผลคือค่าเฉลี่ยความหนาของเส้นใยมีผลต่อความคันมากที่สุด ความไม่สม่ำเสมอของขนาดเส้นใยมีผลร่วมกับความหนาของผ้า และลายถักแบบริบคันกว่าซิงเกิลเจอร์ซีย์
วิธีเลือกเสื้อกันหนาวไม่คัน ดูจากป้ายและลายถัก
การเลือกเสื้อกันหนาวไม่คันเริ่มจากข้อมูลเส้นใย เส้นด้าย และลายถัก ไม่ใช่จากความนุ่มตอนลูบ ใครจะซื้อเสื้อขนแกะไปเที่ยวญี่ปุ่นหรือยุโรป ลองดูตามนี้
- ดูขนาดเส้นใย ถ้าป้ายหรือหน้าเว็บของแบรนด์บอกขนาดเส้นใยเป็นไมครอน ตัวเลขยิ่งต่ำ ปลายเส้นใยยิ่งงอง่าย
- ดูลายถัก เสื้อผิวเรียบแบบซิงเกิลเจอร์ซีย์มักระคายน้อยกว่าลายริบ ตามผลของงานวิจัยเสื้อ 177 ตัวข้างต้น
- ดูเส้นด้าย งานวิจัยใน Journal of the Textile Institute ปี 2013 ที่ให้คนสวมผ้าถัก 48 ชนิด พบว่าผ้าที่มีค่าเฉลี่ยความหนาเส้นใยต่ำ และเส้นด้ายเล็ก สัมพันธ์กับความคันที่ต่ำลง และมีสัญญาณว่าผ้าที่ทำจากฝ้ายทำให้คันน้อยกว่า
- ลองให้ผ้าแนบท้องแขน งานวิจัยใน Textile Research Journal ปี 2014 อีกชิ้นยืนยันว่าการทดสอบผ้าบนท้องแขนใช้คาดการณ์ระดับความคันของเสื้อเมื่อเทียบกันได้ ซึ่งบอกได้มากกว่าการลูบด้วยฝ่ามือ
อีกทางที่ง่ายกว่าคือไม่ต้องให้ขนแกะแตะผิวเลย ใส่เสื้อยืดคอตตอนหรือเสื้อกีฬาระบายเหงื่อไว้ชั้นใน แล้วสวมเสื้อขนแกะทับ ใครเลือกเสื้อชั้นในแบบผ้าใยสังเคราะห์ ดูหลักการได้ที่ ผ้า Dry Fit ระบายเหงื่อทำงานอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
เสื้อขนแกะใส่ไปสักพักแล้วจะหายคันเองไหม
ไม่ควรหวังแบบนั้นครับ ความคันจากเสื้อขนแกะมาจากปลายเส้นใยที่แข็งพอจะจิ้มผิว ซึ่งเป็นคุณสมบัติของเส้นใยและลายถักของเสื้อตัวนั้น การรอให้ชินจึงไม่ใช่ทางแก้ที่แน่นอน ถ้าใส่ครั้งแรกแล้วคันชัด ทางที่ได้ผลกว่าคือใส่เสื้อยืดคอตตอนไว้ข้างในเป็นชั้นกั้นผิว
ผ้าเมอริโนคืออะไร ใส่แล้วไม่คันจริงหรือ
ผ้าเมอริโนคือผ้าจากขนแกะพันธุ์เมอริโน ซึ่ง Woolmark ระบุว่าเส้นใยโดยทั่วไปเล็กกว่า 22 ไมครอน จึงคันน้อยกว่าขนแกะหยาบมาก แต่ไม่ได้รับประกันว่าไม่คันเลย ความคันยังขึ้นกับขนาดเส้นใยจริงของล็อตนั้น เส้นด้าย ลายถัก และความไวของผิวแต่ละคน ควรลองใส่แนบผิวก่อนซื้อ
ใส่เสื้อขนแกะแล้วคัน แปลว่าแพ้ขนแกะหรือเปล่า
ส่วนใหญ่ไม่ใช่การแพ้ครับ งานทบทวนใน Acta Dermato-Venereologica ปี 2017 สรุปว่าหลักฐานไม่สนับสนุนว่าเส้นใยขนแกะเป็นสารก่อภูมิแพ้ผิวหนัง และอาการระคายเคืองสัมพันธ์กับเส้นใยหยาบ แต่ถ้ามีผื่น ตุ่ม หรืออาการไม่หายหลังถอดเสื้อ ควรให้แพทย์ตรวจ ไม่ควรเดาเอง
ถ้าไม่อยากให้คันเลย ควรใส่อะไรไว้ข้างในเสื้อกันหนาวขนแกะ
ชั้นในที่ใช้ได้ดีคือเสื้อยืดคอตตอนเนื้อเรียบ หรือเสื้อแขนยาวผ้าระบายเหงื่อ ถ้าจะเดินเยอะและเหงื่อออก ผ้าระบายเหงื่อจะช่วยไม่ให้ผิวชื้น ซึ่งผิวชื้นทำให้รู้สึกคันชัดขึ้น ส่วนเสื้อขนแกะชั้นนอกจะเลือกเกรดหยาบกว่าก็ได้ เพราะไม่ได้แตะผิวโดยตรง
แหล่งอ้างอิง
- Naebe, M., McGregor, B. A., Dowling, M., Tester, D. (2018). "Prickle discomfort assessment of commercial knitted wool garments", International Journal of Clothing Science and Technology: https://doi.org/10.1108/IJCST-03-2017-0023
- "Relationship between wearer prickle response with fibre and garment properties and Wool ComfortMeter assessment" (2013), Journal of the Textile Institute: https://doi.org/10.1080/00405000.2013.780764
- "Associations between the physiological basis of fabric-evoked prickle, fiber and yarn characteristics and the Wool ComfortMeter value" (2014), Textile Research Journal: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0040517514527372
- "Skin comfort of base layer wool garments. Part 2: Fiber diameter effects on fabric and garment prickle" (2014), Textile Research Journal: https://doi.org/10.1177/0040517514523174
- AWTA, "Wool ComfortMeter Fact Sheet" (เม.ย. 2013): https://awta.com.au/app/documents/WCM_Fact_Sheet_April_2013.pdf
- ABC News, "Wool ComfortMeter makes choosing a prickle-free jumper much easier" (1 ส.ค. 2012): https://www.abc.net.au/news/rural/2012-08-01/wool-comfortmeter-makes-choosing-a-prickle-free/6038406
- Zallmann, M. et al. (2017). "Debunking the Myth of Wool Allergy", Acta Dermato-Venereologica 97(8): 906-915: https://doi.org/10.2340/00015555-2655
- The Woolmark Company, "What is Merino wool": https://www.woolmark.com/fibre/what-is-merino-wool/
- The Woolmark Company, "Why is Merino wool so soft": https://www.woolmark.com/fibre/soft-merino-wool/





