ตัวอักษร YKK บนหัวซิปย่อมาจาก Yoshida Kogyo Kabushikikaisha ซึ่งแปลได้ว่า "บริษัทโยชิดะ จำกัด" ตามชื่อ Tadao Yoshida ผู้ก่อตั้งบริษัทในกรุงโตเกียวเมื่อปี 1934 เราเห็นตัวอักษรนี้บนแจ็คเก็ตและกระเป๋าบ่อยมาก เพราะ YKK เป็นผู้ผลิตซิปรายใหญ่ของโลก และแบรนด์จำนวนมากเลือกซิปของเขาเพราะใช้ทนและไม่ค่อยเสีย ไม่ใช่เพราะเป็นข้อบังคับของวงการ
YKK ย่อมาจากอะไร และเกี่ยวกับใคร
YKK ย่อมาจากชื่อบริษัทญี่ปุ่น Yoshida Kogyo Kabushikikaisha หรือ "บริษัทโยชิดะ จำกัด" ตามชื่อผู้ก่อตั้ง ตามที่ YKK ระบุไว้ในคำถามที่พบบ่อยของบริษัท
Tadao Yoshida เริ่มธุรกิจในเดือนมกราคม 1934 ที่ย่านนิฮงบาชิ กรุงโตเกียว ด้วยชื่อ San-S Shokai ทำเรื่องผลิตและขายซิป ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น Yoshida Kogyosho ในปี 1938 โรงงานในโตเกียวถูกไฟไหม้จากการทิ้งระเบิดเมื่อมีนาคม 1945 เขาจึงย้ายไปตั้งต้นใหม่ที่เมืองอุโอสึ ในจังหวัดโทยามะ และใช้ชื่อ Yoshida Kogyo K.K. ตั้งแต่สิงหาคม 1945 จากนั้นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า YKK ในเดือนมกราคม 1946 ก่อนจะเปลี่ยนชื่อบริษัทเป็น YKK Corporation ในปี 1994 ตามประวัติบริษัทบนเว็บไซต์ ykk.com
ใครเป็นคนประดิษฐ์ซิป ถ้าไม่ใช่ YKK
YKK ไม่ได้ประดิษฐ์ซิป ผู้ที่ถูกยกให้เป็นเจ้าของแบบซิปสมัยใหม่คือ Gideon Sundback วิศวกรชาวสวีเดน-อเมริกัน ซึ่งออกแบบฟันโลหะที่ขบกันเป็นแถวและได้สิทธิบัตร "Separable Fastener" ในปี 1917 (US Patent 1,219,881)
ก่อนหน้านั้นมีคนลองทำมาแล้ว เช่น Elias Howe ในปี 1851 และ Whitcomb Judson ที่ทำอุปกรณ์แบบตะขอในปี 1893 แต่ใช้งานจริงไม่คล่อง Sundback ปรับให้ฟันเล็กลงและขบแน่นขึ้น จนหน้าตาใกล้เคียงซิปที่เราใช้ทุกวัน คำว่า "zipper" เองมาทีหลัง บริษัท B.F. Goodrich เอาซิปไปใส่รองเท้าบูตยางในปี 1923 แล้วเรียกตามเสียง "ซิป" ตอนรูด ชื่อนี้ก็ติดมาจนถึงทุกวันนี้ ตามประวัติซิปที่ YKK Americas เผยแพร่
ทำไมซิป YKK ถึงไปอยู่บนเสื้อผ้าและกระเป๋าเกือบทุกแบรนด์
ซิป YKK อยู่บนสินค้าจำนวนมากเพราะบริษัทคุมการผลิตเองตั้งแต่ต้นน้ำ แบรนด์จึงได้ซิปที่คุณภาพสม่ำเสมอ และซิปเป็นชิ้นส่วนที่พังแล้วทำให้ทั้งตัวเสื้อใช้ไม่ได้ ราคาที่จ่ายเพิ่มจึงมักถือว่าคุ้ม
YKK เรียกแนวคิดของผู้ก่อตั้งว่า Cycle of Goodness คือ "ไม่มีใครเจริญได้ถ้าไม่ให้ประโยชน์กับผู้อื่น" Yoshida มองว่าซิปเป็นชิ้นส่วนที่ต้องเคลื่อนไหวตลอด ถ้าซิปดี สินค้าของลูกค้าก็ดีขึ้นด้วย บริษัทจึงทำเองทั้งตัวซิป เครื่องจักรที่ผลิตซิป และวัตถุดิบหลายอย่างอย่างโพลีเอสเตอร์กับทองเหลืองที่ใช้ทำเทป ฟัน และตัวเลื่อน ตามคำอธิบายของ YKK Americas
ลองนึกถึงแจ็คเก็ตตัวหนึ่ง ตัวผ้าอาจใช้ได้อีกหลายปี แต่ถ้าซิปเสียหรือฟันหลุด ก็ต้องเอาไปซ่อมหรือเลิกใส่ ซิปจึงเป็นของเล็กที่แบรนด์ไม่อยากเสี่ยง นี่เป็นเหตุผลที่ผู้ผลิตหลายรายเลือกซิปที่มีชื่อเสียงเรื่องความทนไว้ก่อน ส่วนตัวเลขว่า YKK ครองตลาดกี่เปอร์เซ็นต์ หรือผลิตปีละกี่พันล้านเส้น แต่ละแหล่งให้ไม่ตรงกัน จึงไม่นำมาระบุเป็นตัวเลขตายตัวที่นี่
ซิปมีกี่แบบ และดูอย่างไรว่าซิปดี
ซิปที่พบบนเสื้อผ้าแบ่งตามวัสดุของฟันได้สามกลุ่มใหญ่ คือฟันโลหะ ฟันพลาสติกขึ้นรูป และฟันขดจากเส้นไนลอนหรือโพลีเอสเตอร์ ฟันโลหะดูแข็งแรงและเป็นที่นิยมบนยีนส์ ส่วนฟันขดเบาและยืดหยุ่นกว่า จึงเจอบ่อยบนแจ็คเก็ตและเสื้อกีฬา
ตอนเลือกซื้อเสื้อแจ็คเก็ตหรือฮู้ดดี้แบบซิป ลองสังเกตสามจุดง่ายๆ คือ รูดแล้วลื่นสม่ำเสมอโดยไม่สะดุด ฟันเรียงตรงไม่เหลื่อม และเทปซิปเย็บติดกับตัวผ้าแน่น ไม่ย่นหรือลอน ถ้าเป็นเสื้อฮู้ดดี้ผ้าหนา ซิปที่ติดกับผ้าอย่าง ผ้าเฟรนช์เทอร์รีและผ้าฟลีซ ต้องรับแรงดึงตลอดเวลา จึงควรเลือกขนาดซิปให้เหมาะกับน้ำหนักผ้า
ผ้าที่ใช้ติดซิปก็มีผลเช่นกัน ผ้าถักยืดตัวได้ ผ้าทอยืดน้อยกว่า ซิปที่ติดกับผ้าสองแบบนี้จึงต้องเย็บต่างกัน ถ้าสนใจเรื่องพื้นฐานของผ้า อ่านต่อได้ที่ ผ้าถักกับผ้าทอต่างกันอย่างไร
คำถามที่พบบ่อยเรื่องซิป YKK
YKK ย่อมาจากอะไร
YKK ย่อมาจาก Yoshida Kogyo Kabushikikaisha ซึ่งแปลเป็นไทยได้ว่า "บริษัทโยชิดะ จำกัด" ตั้งตามชื่อ Tadao Yoshida ผู้ก่อตั้งบริษัทในปี 1934 ที่โตเกียว ตัวอักษร YKK ถูกจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้าในเดือนมกราคม 1946 และปัจจุบันบริษัทใช้ชื่อ YKK Corporation ตั้งแต่ปี 1994 ตามประวัติที่ YKK เผยแพร่เอง
ซิปที่ไม่มีตัวอักษร YKK แปลว่าไม่ดีหรือเปล่า
ไม่จำเป็น เพราะมีผู้ผลิตซิปรายอื่นที่ทำซิปคุณภาพดีเช่นกัน ตัวอักษรบนหัวซิปบอกได้เพียงว่าใครเป็นผู้ผลิต ไม่ได้บอกคุณภาพของซิปแต่ละเส้นโดยตรง วิธีตรวจที่แน่นอนกว่าคือลองรูดหลายรอบ ดูว่าลื่น ไม่สะดุด และฟันไม่หลุด แล้วเทียบกับราคาและการใช้งานจริงของเสื้อตัวนั้น
ใครประดิษฐ์ซิปคนแรก
ไม่มีคนเดียวที่ประดิษฐ์ซิปได้สมบูรณ์ในครั้งเดียว Elias Howe จดสิทธิบัตรอุปกรณ์ปิดเสื้อผ้าแบบต่อเนื่องในปี 1851 Whitcomb Judson ทำอุปกรณ์แบบตะขอในปี 1893 แต่คนที่ถูกยกว่าทำแบบซิปสมัยใหม่คือ Gideon Sundback ซึ่งได้สิทธิบัตร Separable Fastener ในปี 1917 ด้วยฟันโลหะที่ขบกันเป็นแถว
ทำไมเรียกว่า zipper
คำว่า zipper มาจากบริษัท B.F. Goodrich ที่นำซิปไปใช้กับรองเท้าบูตยางรุ่นใหม่ในปี 1923 แล้วตั้งชื่อตามเสียง "ซิป" ตอนรูด จากเดิมที่เรียกกันว่าตัวล็อกแบบไม่ใช้ตะขอ ชื่อนี้เรียกง่ายและจำง่าย จึงแพร่ไปทั่วโลกและใช้เรียกอุปกรณ์ชนิดนี้ต่อมาจนถึงปัจจุบัน
ซิปเสียบ่อยเพราะอะไร
สาเหตุที่พบบ่อยคือฟันเรียงไม่ตรงจากการถูกดึงแรง ตัวเลื่อนหลวมหลังใช้งานนาน หรือมีเศษผ้าติดในฟันตอนรูด ถ้ารูดแล้วฟันไม่ขบกัน ลองรูดกลับช้าๆ แล้วเอาเศษที่ติดออกก่อนฝืนดึง การออกแรงกระชากเป็นสิ่งที่ทำให้ซิปเสียหายถาวรได้บ่อยที่สุด
แหล่งอ้างอิง
- YKK Corporation, History (ykk.com/english/corporate/group/outline.html)
- YKK Americas, History of the Zipper (ykkamericas.com/history-of-the-zipper)
- YKK Americas, FAQs (ykkamericas.com/about-us/faqs)
- US Patent 1,219,881, Separable Fastener, Gideon Sundback (1917)
- Atlas Obscura, How Kurobe, Japan, Became the Zipper Capital of the World





