ลายเสื้อที่ AI สร้างทั้งชิ้นจากคำสั่งสั้นๆ มีแนวโน้มสูงว่าไม่มีใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ เพราะ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 คุ้มครองงานของ "ผู้สร้างสรรค์" ซึ่งนักกฎหมายหลายแหล่งตีความว่าต้องเป็นคน แต่ไทยยังไม่พบคำพิพากษาหรือแนวปฏิบัติที่ชี้ตรงๆ ส่วนการเอาไปสกรีนขายทำได้ ถ้าลายนั้นไม่ไปเหมือนงานของคนอื่นและเงื่อนไขของเครื่องมือที่ใช้อนุญาตให้ใช้เชิงการค้า เรื่องนี้จึงแยกเป็นสองคำถาม คือลายเป็นของเราไหม กับลายไปละเมิดใครหรือเปล่า
ลายเสื้อที่ AI สร้าง มีลิขสิทธิ์ไหม
ลายเสื้อที่ AI สร้างล้วนๆ ยังไม่มีกฎหมายไทยข้อไหนเขียนไว้ตรงๆ ว่าได้หรือไม่ได้ลิขสิทธิ์ ที่มีคือนิยามใน พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 4 ที่ให้ "ผู้สร้างสรรค์" หมายถึง "ผู้ทำหรือผู้ก่อให้เกิดงานสร้างสรรค์" และมาตรา 8 ที่ให้ลิขสิทธิ์เกิดกับผู้สร้างสรรค์คนนั้น
คำว่า "ผู้" ในตัวบทถูกอ่านกันว่าเป็นบุคคล บทความของ International Bar Association เรื่อง AI กับทรัพย์สินทางปัญญาในไทย และสำนักกฎหมาย Tilleke & Gibbins ต่างสรุปว่ากฎหมายลิขสิทธิ์ไทยตั้งอยู่บนหลักผู้สร้างสรรค์ที่เป็นมนุษย์ งานที่ AI ทำเองทั้งหมดจึงน่าจะไม่ได้รับความคุ้มครอง แต่ทั้งหมดยังเป็นการตีความ เพราะตัวบทไม่ได้พูดถึง AI ไว้ และยังไม่พบคำพิพากษาศาลไทยที่ตัดสินเรื่องนี้
อีกข้อที่ควรรู้คือมาตรา 6 วรรคสองบอกว่าลิขสิทธิ์ไม่คุ้มครอง "ความคิด" หรือ "แนวความคิด" คำสั่งอย่าง "แมวใส่แว่นกันแดด สไตล์เรโทร" จึงเป็นแค่ไอเดีย ใครพิมพ์คำเดียวกันก็ได้ ถ้าลายที่ได้ไม่มีลิขสิทธิ์ คนอื่นเอาลายเดียวกันไปพิมพ์ขายบ้าง เราก็อาจห้ามเขาไม่ได้
แนวทางจากสหรัฐอเมริกาที่ชัดกว่า
สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศที่มีคำตอบชัดที่สุดตอนนี้ สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐ (U.S. Copyright Office) ออกรายงาน Copyright and Artificial Intelligence ภาค 2 เมื่อ 29 ม.ค. 2025 สรุปว่าผลงานที่ AI สร้างล้วนไม่ได้รับลิขสิทธิ์ และการพิมพ์คำสั่งอย่างเดียวยังไม่พอจะนับเป็นผู้สร้างสรรค์ แต่ถ้าคนเลือก จัดวาง หรือแก้ผลงานจาก AI อย่างสร้างสรรค์ ส่วนที่คนทำยังได้รับความคุ้มครอง
ศาลอุทธรณ์สหรัฐ เขต D.C. ยืนแนวเดียวกันในคดี Thaler v. Perlmutter เมื่อ 18 มี.ค. 2025 ว่ากฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐกำหนดให้งานต้องมีผู้สร้างสรรค์เป็นมนุษย์ ภาพที่ระบุว่าเครื่องเป็นผู้สร้างจึงจดทะเบียนไม่ได้
แนวของสหรัฐไม่ผูกพันศาลไทย แต่บทความของ IBA ประเมินว่าหน่วยงานและศาลไทยมีโอกาสสูงที่จะเดินทางคล้ายกัน คนทำแบรนด์เสื้อจึงควรวางแผนจากสมมติฐานว่าลายที่ AI ทำเองทั้งหมดอาจไม่ใช่ทรัพย์สินที่เราถือสิทธิ์ได้
เอาลายจาก AI ไปสกรีนเสื้อขาย ได้แค่ไหน
การเอาลายจาก AI ไปสกรีนเสื้อขายไม่ผิดในตัวเอง ความเสี่ยงอยู่ที่ว่าลายนั้นไปทำซ้ำหรือดัดแปลงงานที่มีเจ้าของหรือเปล่า ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 27 การทำซ้ำหรือดัดแปลงงานอันมีลิขสิทธิ์โดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นการละเมิด และมาตรา 31 ยังเอาผิดคนที่ขายหรือเสนอขายงานซึ่งรู้หรือมีเหตุอันควรรู้ว่าทำขึ้นโดยละเมิด เพื่อหากำไร
ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ Disney และ Universal ยื่นฟ้อง Midjourney ต่อศาลรัฐบาลกลางสหรัฐในแคลิฟอร์เนียเมื่อ 11 มิ.ย. 2025 โดยกล่าวหาว่าบริการสร้างภาพนี้ผลิตภาพตัวละครอย่าง Darth Vader และมินเนียนได้ตามคำสั่ง คดีนี้ฟ้องบริษัทผู้ให้บริการ ไม่ได้ฟ้องผู้ใช้ แต่บอกเราว่า AI สร้างภาพตัวละครที่มีเจ้าของออกมาได้จริง ถ้าพิมพ์ชื่อการ์ตูนดังลงในคำสั่งแล้วเอาผลไปสกรีนขาย ก็เข้าข่ายเรื่องเดียวกับการสกรีนการ์ตูนลิขสิทธิ์ ซึ่งอธิบายไว้ใน สกรีนลายการ์ตูน โลโก้ ลิขสิทธิ์ อะไรทำได้ไม่ได้
กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกข่าวเมื่อ 13 ส.ค. 2569 เรื่องการใช้ Generative AI สร้างเพลง ย้ำว่าการใช้ AI ทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่งานที่ยังมีลิขสิทธิ์โดยไม่ได้รับอนุญาต อาจเข้าข่ายละเมิด หลักเดียวกันนี้ใช้กับลายเสื้อได้ตรงๆ ลายที่ใส่ตัวอักษรก็ต้องระวังเพิ่ม ทั้งฟอนต์ที่ AI ใส่มาให้ หรือฟอนต์ที่เราเติมเองตอนแต่งลาย (ฟอนต์ฟรี เอามาสกรีนเสื้อขายได้ไหม)
เงื่อนไขของเครื่องมือ AI ต้องอ่านก่อนขาย
เครื่องมือสร้างภาพ AI แต่ละเจ้ามีเงื่อนไขการใช้บริการของตัวเอง ที่กำหนดว่าใครเป็นเจ้าของภาพและใช้เชิงการค้าได้แค่ไหน และเงื่อนไขนั้นเปลี่ยนได้เรื่อยๆ ตัวอย่างเช่น Terms of Service ของ Midjourney ฉบับมีผล 27 พ.ค. 2026 เขียนว่าผู้ใช้เป็นเจ้าของภาพที่สร้าง "เท่าที่กฎหมายที่ใช้บังคับเปิดให้" แต่ถ้าเป็นบริษัทหรือพนักงานของบริษัทที่มีรายได้เกิน 1,000,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อปี ต้องสมัครแผน Pro หรือ Mega จึงจะเป็นเจ้าของภาพได้
เงื่อนไขฉบับเดียวกันยังให้ Midjourney มีสิทธิ์ใช้ภาพที่ผู้ใช้สร้าง และโดยค่าเริ่มต้นภาพจะเปิดให้คนอื่นเห็นและรีมิกซ์ได้ เว้นแต่ใช้โหมด Stealth ของแผน Pro หรือ Mega ซึ่ง Midjourney รับว่าจะพยายามไม่เผยแพร่ภาพ ลายที่ตั้งใจจะเป็นลายเด่นของแบรนด์จึงอาจมีคนเห็นก่อนเราวางขาย เครื่องมืออื่นก็มีเงื่อนไขของตัวเอง ควรเปิดอ่านฉบับล่าสุดทุกครั้งก่อนใช้กับสินค้า
ใช้ AI เป็นตัวช่วย แล้วเก็บหลักฐานการทำงาน
ลายเสื้อที่ใช้ AI ช่วยร่างแต่คนลงมือแก้เองมีโอกาสได้รับความคุ้มครองมากกว่าลายที่ AI ทำทั้งชิ้น ทั้งตามแนวของสหรัฐและตามความเห็นของนักกฎหมายที่เขียนเรื่องกฎหมายไทย ถ้าอยากให้ลายเป็นของแบรนด์จริง ให้ใช้ AI เป็นแค่ตัวช่วยร่าง แล้วเก็บร่องรอยการทำงานไว้:
- เก็บคำสั่ง (prompt) ภาพร่างทุกรอบ และวันที่ที่สร้าง
- วาดทับหรือแปลงเป็นเวกเตอร์เอง แก้องค์ประกอบ สี ตัวอักษร และการจัดวางด้วยมือ
- เซฟไฟล์งานที่มีเลเยอร์ไว้ ไม่ใช่แค่ไฟล์สุดท้าย
- ตรวจว่าลายไม่คล้ายตัวละคร โลโก้ หรืองานของศิลปินที่รู้จัก
- ถ้าจ้างนักออกแบบ เขียนในสัญญาให้ชัดว่าใช้ AI ได้ไหม และลิขสิทธิ์เป็นของใคร
ลิขสิทธิ์ในไทยเกิดขึ้นเองเมื่อสร้างงานเสร็จ ไม่ต้องจดทะเบียน การจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์กับกรมทรัพย์สินทางปัญญาเป็นแค่หลักฐานประกอบ ไม่ได้รับรองว่างานมีลิขสิทธิ์ ถ้าต้องการกันคนอื่นใช้ชื่อหรือโลโก้แบรนด์ เครื่องมือที่ตรงกว่าคือเครื่องหมายการค้า อ่านต่อได้ที่ จดเครื่องหมายการค้าแบรนด์เสื้อ จำพวก 25
ข้อมูลทั้งหมดสรุปจากตัวบทและแหล่งที่เปิดดูได้ ณ เดือน พ.ย. 2569 ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ถ้าจะลงทุนกับคอลเลกชันที่ใช้ลายจาก AI เป็นหลัก ควรปรึกษาทนายด้านทรัพย์สินทางปัญญา
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ AI ออกแบบลายเสื้อแล้วเอาไปขาย ผิดกฎหมายไหม
ไม่ผิดในตัวเอง กฎหมายไทยไม่ได้ห้ามขายเสื้อที่ใช้ลายจาก AI สิ่งที่ต้องดูคือลายนั้นไปเหมือนตัวละคร โลโก้ หรืองานของคนอื่นหรือเปล่า ถ้าเหมือนแล้วเอาไปขาย อาจเข้าข่ายละเมิดตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 27 และ 31 และต้องเช็กว่าเงื่อนไขของเครื่องมือที่ใช้อนุญาตให้ใช้เชิงการค้าด้วย
ถ้ามีคนก๊อปลายเสื้อที่เราสร้างด้วย AI ไปขาย เราฟ้องได้ไหม
ขึ้นกับว่าเราลงมือเองแค่ไหน ถ้าลายมาจากคำสั่งสั้นๆ แล้วใช้ตามที่ AI ให้มาเลย มีแนวโน้มจะถูกมองว่าไม่มีผู้สร้างสรรค์ที่เป็นคน จึงอ้างลิขสิทธิ์ได้ยาก แต่ถ้าเราวาดทับ แก้องค์ประกอบ และเก็บไฟล์ทุกขั้นไว้ ส่วนที่เราทำเองมีน้ำหนักกว่ามาก ยังไม่พบคดีในไทยที่ตัดสินเรื่องนี้
prompt ที่เราคิดเองมีลิขสิทธิ์ไหม
คำสั่งสั้นๆ ที่บอกแค่ไอเดีย เช่น ชนิดสัตว์ สี หรือสไตล์ น่าจะไม่ได้รับความคุ้มครอง เพราะ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 6 ไม่คุ้มครองความคิดหรือแนวความคิด สำนักงานลิขสิทธิ์สหรัฐก็สรุปเมื่อ ม.ค. 2025 ว่าการพิมพ์คำสั่งอย่างเดียวไม่พอจะเป็นผู้สร้างสรรค์ แต่ยังควรเก็บ prompt ไว้เป็นหลักฐานการทำงาน
บริษัทใหญ่ใช้ Midjourney ทำลายเสื้อขาย ต้องสมัครแผนไหน
ตาม Terms of Service ของ Midjourney ฉบับมีผล 27 พ.ค. 2026 บริษัทหรือพนักงานของบริษัทที่มีรายได้เกิน 1,000,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อปี ต้องใช้แผน Pro หรือ Mega จึงจะเป็นเจ้าของภาพที่สร้าง แม้เป็นเจ้าของตามสัญญาแล้ว ความเป็นเจ้าของยังจำกัดเท่าที่กฎหมายแต่ละประเทศเปิดให้ เงื่อนไขเปลี่ยนได้ ควรเปิดอ่านฉบับล่าสุดก่อนใช้
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 4, 6, 8, 27, 31
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา, ข่าวประชาสัมพันธ์เรื่องการใช้ Generative AI สร้างสรรค์ผลงานเพลง (13 ส.ค. 2569)
- International Bar Association, Artificial intelligence and intellectual property rights: the situation in Thailand
- Tilleke & Gibbins, Generative AI and Copyright: How Businesses Can Mitigate Legal Risks
- U.S. Copyright Office, Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability (29 ม.ค. 2025)
- Thaler v. Perlmutter, U.S. Court of Appeals for the D.C. Circuit (18 มี.ค. 2025)
- Disney Enterprises Inc. v. Midjourney Inc., 2:25-cv-05275 (C.D. Cal., ยื่นฟ้อง 11 มิ.ย. 2025)
- Midjourney Terms of Service (ฉบับมีผล 27 พ.ค. 2026)





