ผ้าฟลานเนลเป็นผ้าทอเนื้อนุ่ม เดิมทำจากขนสัตว์ ปัจจุบันมักทำจากขนสัตว์ ฝ้าย หรือเส้นใยสังเคราะห์ ความนุ่มมาจากเส้นด้ายที่ปั่นหลวมและการแปรงผิวผ้าให้เส้นใยฟู ส่วนลายสก็อตเป็นเรื่องของลวดลาย ไม่ได้บอกว่าเสื้อตัวนั้นเป็นผ้าฟลานเนลหรือไม่
ผ้าฟลานเนลคืออะไร
ผ้าฟลานเนล (flannel) คือผ้าทอเนื้อนุ่มที่ความละเอียดต่างกันได้หลายระดับ ตามคำอธิบายของวิกิพีเดีย ผ้านี้เดิมทำจากด้ายขนสัตว์แบบสาง (carded) หรือแบบเวิร์สเตด (worsted) แต่ทุกวันนี้ใช้ขนสัตว์ ฝ้าย หรือเส้นใยสังเคราะห์ก็ได้
ใครเดินผ่านแผงเสื้อหน้าหนาวคงเห็นฟลานเนลมาหลายรูปแบบ ทั้งเสื้อเชิ้ต ผ้าห่ม ผ้าปูที่นอน และชุดนอน ผ้านี้ทอได้ทั้งแบบขัดธรรมดา (plain weave) และแบบทแยง (twill) แต่ลายทอมักถูกซ่อนไว้ใต้ขนฟูที่แปรงขึ้นมา ถ้าอยากเข้าใจว่าผ้าทอต่างจากผ้าถักยังไง ลองอ่านผ้าทอกับผ้าถักต่างกันอย่างไรประกอบ
ทำไมผ้าฟลานเนลถึงนุ่มและอุ่น
ผ้าฟลานเนลนุ่มเพราะสองเรื่องที่ทำงานร่วมกัน คือเส้นด้ายที่ปั่นหลวม กับการแปรงผิวผ้า วิกิพีเดียอธิบายว่าการแปรงเป็นกระบวนการเชิงกล ใช้แปรงโลหะละเอียดครูดผ้าให้เส้นใยละเอียดโผล่ขึ้นจากด้ายที่ปั่นหลวม เกิดเป็นขน (nap) บนผ้าหนึ่งหรือสองด้าน
ผ้าฟลานเนลที่ไม่ได้แปรงก็ยังนุ่มได้ เพราะตัวด้ายที่ปั่นหลวมอยู่แล้ว ส่วนเรื่องความอุ่น คำอธิบายที่พบบ่อยคือขนฟูช่วยเก็บอากาศไว้ใกล้ตัว แต่แหล่งที่เปิดอ่านสำหรับบทความนี้ไม่ได้ให้ตัวเลขการเก็บความร้อนของผ้าฟลานเนล จึงไม่ขอระบุว่าอุ่นกว่าผ้าอื่นกี่เปอร์เซ็นต์
ขั้นตอนทำผ้าก็น่าสนใจ วิกิพีเดียระบุว่าหลังทอแล้ว ผ้าจะถูกแปรงครั้งหนึ่ง จากนั้นฟอกขาว ย้อมสี หรือผ่านการตกแต่งอื่น แล้วแปรงอีกรอบ ถ้าสนใจผ้าอีกกลุ่มที่ผิวด้านในแปรงขนเหมือนกัน อ่านเรื่องผ้าเฟรนช์เทอรีกับผ้าฟลีซสำหรับเสื้อฮู้ดได้
ผ้าฟลานเนลมาจากไหน
ผ้าที่คล้ายฟลานเนลย้อนไปถึงแคว้นเวลส์ได้ตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 ในชื่อ "Welsh cotton" ทั้งที่เป็นผ้าขนสัตว์หยาบผิวฟู ไม่ใช่ผ้าฝ้าย วิกิพีเดียระบุว่าที่มาของคำว่า flannel ยังไม่แน่ชัด เพียงมีข้อเสนอว่าเป็นคำจากเวลส์ โดยคำฝรั่งเศส flanelle ปรากฏปลายศตวรรษที่ 17 และคำเยอรมัน Flanell ปรากฏต้นศตวรรษที่ 18
ตัวผ้าฟลานเนลทำกันมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 และค่อยๆ มาแทนผ้าเวลส์รุ่นเก่า การขยายตัวของการผลิตผูกอยู่กับโรงสางขนสัตว์ ซึ่งเป็นขั้นแรกของงานผ้าขนสัตว์ที่ใช้เครื่องจักรก่อนขั้นอื่น
ฝั่งอเมริกา ผ้านี้ได้รับความนิยมช่วงสงครามกลางเมืองเพราะนำเข้ามาทำเสื้อโค้ตและเสื้อชั้นในทหารได้ในราคาไม่แพงและทนทาน แฮมิลตัน คาร์ฮาร์ต (Hamilton Carhartt) ถูกยกว่าเป็นผู้ทำให้เสื้อผ้าฟลานเนลแพร่หลาย โดยเปิดโรงงานทอผ้าฟลานเนลโรงแรกในดีทรอยต์ปี 1889 หลังจากนั้นชนชั้นกลางอเมริกันก็รับเสื้อเชิ้ตฟลานเนลเป็นเสื้อทำงานประจำตัว
ส่วนภาพเสื้อเชิ้ตลายสก็อตที่หลายคนนึกถึง วิกิพีเดียระบุว่าเสื้อเชิ้ตฟลานเนลลายสก็อตกลายเป็นเสื้อวัยรุ่นยอดนิยมต้นทศวรรษ 1990 เป็นส่วนหนึ่งของสไตล์กรันจ์ของวงอย่างเนอร์วานาและเพิร์ลแจม
ผ้าฟลานเนลต่างจากผ้าสักหลาดอย่างไร
ผ้าฟลานเนลเป็นผ้าทอ ส่วนผ้าสักหลาด (felt) เป็นสิ่งทอที่ผลิตโดยการอัดเส้นใยให้พันกันแน่นและกดให้เป็นแผ่น ไม่ได้ทอหรือถักจากด้าย วิกิพีเดียระบุว่า felt ทำได้ทั้งจากเส้นใยธรรมชาติอย่างขนสัตว์ และเส้นใยสังเคราะห์อย่างอะคริลิก หรือเรยอนจากเยื่อไม้
สองอย่างนี้จึงดูคล้ายกันตอนจับเพราะผิวฟู แต่โครงสร้างต่างกันตั้งแต่ต้น ฟลานเนลมีเส้นด้ายขัดกันอยู่ใต้ขน สักหลาดไม่มีโครงด้ายทอแบบนั้น คำว่าสักหลาดในภาษาไทยบางครั้งใช้เรียกผ้าขนสัตว์โดยรวมด้วย ถ้าจะเทียบให้ตรง ให้ดูว่าผ้าชิ้นนั้นทอด้วยด้ายหรืออัดเส้นใยเป็นแผ่น
เรื่องผิวฟูจากการแปรงมีผลข้างเคียงที่คนใส่เสื้อยืดคุ้นกันดี คือขุยขึ้นง่ายเมื่อใช้ไปนาน เหตุผลของขุยบนเสื้อยืดอธิบายไว้ในทำไมเสื้อยืดถึงขึ้นขุย
เสื้อลายสก็อตเป็นผ้าฟลานเนลทุกตัวไหม
ไม่ใช่ทุกตัว ผ้าฟลานเนลคือชนิดผ้า ส่วนลายสก็อตคือลวดลาย วิกิพีเดียระบุว่าคนมักเรียกเสื้อลายสก็อตทุกตัวว่า "เสื้อฟลานเนล" ทั้งที่จริงเสื้อฟลานเนลไม่ได้มีลายสก็อตทุกตัว และเสื้อลายสก็อตก็ไม่ได้เป็นฟลานเนลทุกตัว
ลายทาร์ทัน (tartan) ที่คนอเมริกันเรียกว่า plaid คือผ้าลายแถบสีตัดกันทั้งแนวนอนและแนวตั้ง เกิดเป็นลายซ้ำเรียกว่า sett ตามวิกิพีเดีย ลายนี้ทอบนผ้าอะไรก็ได้ ตัวอย่างเช่นเสื้อเชิ้ตลายสก็อตผ้าฝ้ายบางที่ไม่แปรงขน ก็ลายเดียวกันแต่ไม่ใช่ฟลานเนล
วิธีเช็กง่ายๆ ตอนซื้อเสื้อคือลองลูบผิวผ้าทั้งสองด้านและพลิกดูเนื้อผ้า ถ้ามีขนฟูละเอียดปกคลุมจนมองลายทอแทบไม่เห็น มักเป็นผ้าที่ผ่านการแปรงขน แต่ป้ายส่วนประกอบเส้นใยและชื่อผ้าบนฉลากยังเป็นข้อมูลที่ชัดเจนกว่า
ผ้าฟลานเนลมีกี่ชนิด
ชื่อที่พบบ่อยตามวิกิพีเดียมีดังนี้
- ฟลานเนลเล็ต (flannelette) คือผ้าฝ้ายแปรงขนที่เลียนผิวสัมผัสของฟลานเนล เส้นพุ่งมักหยาบกว่าเส้นยืน และขนเกิดจากการครูดเส้นพุ่งขึ้นมา ขนอาจยาวหรือสั้น และแปรงหนึ่งหรือสองด้าน
- เบบี้ฟลานเนล (baby flannel) คือผ้าน้ำหนักเบาสำหรับเสื้อผ้าเด็ก
- ฟลานเนลฝ้าย หรือแคนตันฟลานเนล (cotton flannel, Canton flannel) คือผ้าฝ้ายแปรงขนหนึ่งหรือสองด้าน
- ไดเปอร์ฟลานเนล (diaper flannel) คือผ้าฝ้ายหนาแปรงขนสองด้าน ใช้ทำผ้าอ้อมผ้า
ชื่อเรียกต่างกันตามเส้นใยและจำนวนด้านที่แปรง จึงไม่ควรตัดสินจากชื่อชนิดเดียวว่าเสื้อนุ่มหรืออุ่นแค่ไหน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับผ้าฟลานเนล
ผ้าฟลานเนลทำจากอะไร
ผ้าฟลานเนลเดิมทำจากด้ายขนสัตว์ ปัจจุบันทำจากขนสัตว์ ฝ้าย หรือเส้นใยสังเคราะห์ก็ได้ ตามวิกิพีเดีย เมื่อถึงศตวรรษที่ 20 ผ้าผสมไหมกับฝ้ายก็พบได้ทั่วไป จึงต้องดูฉลากส่วนประกอบเส้นใยของเสื้อแต่ละตัวเสมอ ไม่ควรเดาจากชื่อผ้าอย่างเดียว
ผ้าฟลานเนลต่างจากผ้าสักหลาดยังไง
ผ้าฟลานเนลเป็นผ้าทอจากด้าย ส่วนผ้าสักหลาดหรือ felt เกิดจากการอัดเส้นใยให้พันกันเป็นแผ่น ไม่ได้ทอ สองอย่างมีผิวฟูคล้ายกันแต่โครงสร้างต่างกัน ฟลานเนลมีลายทอซ่อนอยู่ใต้ขน สักหลาดไม่มีโครงด้ายทอ
เสื้อลายสก็อตกับเสื้อฟลานเนลเป็นอย่างเดียวกันไหม
ไม่ใช่ ฟลานเนลคือชนิดผ้า ลายสก็อตหรือทาร์ทันคือลวดลาย เสื้อเชิ้ตลายสก็อตทำจากผ้าอื่นได้ และเสื้อฟลานเนลก็มีสีพื้นหรือลายอื่นได้เช่นกัน
ผ้าฟลานเนลเริ่มมีมาตั้งแต่เมื่อไหร่
ตามวิกิพีเดีย ผ้าที่คล้ายฟลานเนลพบในเวลส์ตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 และผ้าฟลานเนลทำกันมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ที่มาของคำว่า flannel ยังไม่แน่ชัด มีเพียงข้อเสนอว่ามาจากเวลส์
แหล่งอ้างอิง
- Wikipedia. Flannel. en.wikipedia.org/wiki/Flannel (เปิดอ่านเมื่อ 21 พ.ย. 2026)
- Wikipedia. Felt. en.wikipedia.org/wiki/Felt (เปิดอ่านเมื่อ 21 พ.ย. 2026)
- Wikipedia. Tartan. en.wikipedia.org/wiki/Tartan (เปิดอ่านเมื่อ 21 พ.ย. 2026)





